Kvíði og þunglyndi algengt hjá eftirlifendum meðferðar með langvarandi hjarta- og lungnavél
Notkun langvarandi hjarta- og lungnavélar á Landspítala hefur bjargað tugum mannslífa á þessari öld en hátt hlutfall sjúklinga sem þurfa á slíkri gjörgæslumeðferð að halda og lifir af glímir við kvíða og þunglyndiseinkenni og jafnvel áfallastreituröskun í kjölfarið. Þetta sýna niðurstöður rannsóknar íslenskra vísindamanna sem birtust á dögunum í vísindaritinu Journal of Cardiothoracic Surgery. Rannsóknin er sú fyrsta sinnar tegundar hér á landi þar sem bæði er rýnt í langtímaafdrif og heilsutengd lífsgæði sjúklinga sem þurfa á hjarta- og lungnavél að halda.
Síðastliðna þrjá áratugi hefur á Íslandi verið boðið upp á meðferð með svokallaðri ECMO-dælu (e. extracorporeal membraneous oxygenation). Um er að ræða hjarta- og lungnavél sem búin er bæði gervilunga og hjartadælu. Meðferðinni er aðeins beitt sem lífsbjargandi úrræði, oftast hjá sjúklingum sem komnir eru með endastigs hjarta- og/eða öndunarfærabilun og önnur meðferð fullreynd. Um er að ræða afar flókna og kostnaðarsama meðferð sem fátítt er að boðið sé upp á smærri sjúkrahúsum. Vegna þess hve sérhæfð meðferðin er, er mælst til þess í alþjóðlegum leiðbeiningum að henni sé beitt á sjúkrahúsum sem sinna að minnsta kosti sex dælutilfellum árlega. Í leiðbeiningunum er hins vegar ekki tekið tillit til landfræðilegrar legu þeirra sjúkrahúsa sem bjóða upp á meðferðina.
Hingað til hafa rannsóknir á ECMO-dælumeðferð nær eingöngu beinst að skammtímaárangri þeirra, þ.e. á inniliggjandi sjúklingum. Markmið þessarar rannsóknar var því að kanna að kanna sérstaklega langtímaárangur meðferðarinnar og meta heilsutengd lífsgæði og tíðni áfallastreituröskunar.
Um 30 lifðu inngripið af
Rannsóknin náði til allra 93 sjúklinga sem fengu ECMO-dælumeðferð á Landspítala frá 2002 og 2022, að meðaltali 5,2 sjúklingar á ári. Annars vegar voru 66 einstaklingar sem fengu svokallaða hjartadælu (VA-ECMO), en þá er bæði stutt við hjarta- og lungnastarfsemi, t.d. í kjölfar hjartaaðgerðar eða eftir hjartastopp og kransæðastíflu þar sem æðahvetjandi lyf duga ekki til. Meðferðartími var í kringum fjórir dagar og komust 47% sjúklinga af dælunni og 21 sjúklingur (32%) útskrifaðist á lífi.
Hins vegar voru 17 sjúklingar sem fengu svokallaða lungnadælu (VV-ECMO) en þá er aðeins stutt við lungnastarfsemi og hjartað dælir af sjálfsdáðum. Reyndust allir utan einn með brátt andnauðarheilkenni (ARDS). Meðferðartími var í kringum 9 dagar og reyndist unnt að ná 11 (64,7%) sjúklingum af dælunni og útskrifuðust 10 (58,8%) þeirra á lífi.
Fyrsti höfundur greinarinnar er Inga Lára Ingvarsdóttir, svæfinga- og gjörgæslulæknir á Landspítala og er greinin hluti af doktorsverkefni hennar við HÍ. MYND/Gunnar Sverrisson
Hjartadælusjúklingum reiðir verr af
Sendir voru spurningalistar um heilsutengd lífsgæði (EQ-5D-5 L, LEC og PLC-5 listar) til allra 30 sjúklinganna sem voru á lífi og fengust svör frá 24 þeirra. Mikill munur var á heilsutengdum lífsgæðum lungna- og hjartadælusjúklinga og reyndist lífsgæðaskerðing þeirra fyrrnefndu oftast engin en einhver hjá flestum hjartadælusjúklinganna. Þannig reyndist fjórðungur sjúklinga uppfylla skimunarskilmerki áfallastreituröskunar og þrír af hverjum fjórum glímdu við kvíða og/eða þunglyndi. Við eftirfylgd, sem var að meðaltali 6,5 ár, höfðu 10 af 24 sjúklingum snúið aftur til vinnu, átta eftir lungnadælumeðferð en aðeins tveir eftir meðferð með hjartadælu.
Niðurstöður rannsóknarinnar sýna að hægt er að veita meðferð með hjarta- og lungnadælu á lítilli einingu eins og Landspítala með góðum árangri, ekki síst hjá sjúklingum sem þurfa lungnadælu. Ljóst er að langflestir þeirra sjúklinga sem þurftu meðferðina hefðu ekki lifað af flutning á stærri sjúkrahús erlendis sem bjóða upp á ECMO-meðferð. Niðurstöðurnar sýna einnig að að tækifæri er til bætingar, ekki síst hvað varðar val á sjúklingum í hjartadælumeðferð og þá sérstaklega eftir hjartastopp þar sem aðeins einn sjúklingur lifði af meðferðina.
Jafnvel þótt heilsutengd lífsgæði ECMO-sjúklinga virðist svipuð og hjá öðrum eftirlifendum gjörgæslumeðferðar þá er ljóst að hátt hlutfall sjúklinga glímir við kvíða og þunglyndiseinkenni og fjórðungur greindust með áfallastreituröskun. Ánægjulegt er hversu hátt hlutfall lungnadælusjúklinga hafði snúið aftur til vinnu en aðeins tveir gerðu það í hjartadæluhópnum, sem undirstrikar mikilvægi þess að fylgja þessum sjúklingum náið eftir.
Fyrsti höfundur greinarinnar er Inga Lára Ingvarsdóttir, svæfinga- og gjörgæslulæknir á Landspítala og er greinin hluti af doktorsverkefni hennar við HÍ, en Tómas Guðbjartsson, prófessor við Læknadeild HÍ og yfirlæknir á Landspítala, hafði yfirsjón með rannsókninni. Aðrir höfundar greinarinnar eru læknarnir Sólveig Helgadóttir, Líney Símonardóttir og Göran Dellgren.
