Hugverkanefnd HÍ og Landspítala fundaði í 200. sinn
Þau tímamót urðu á dögunum að hugverkanefnd Háskóla Íslands og Landspítala kom saman til síns 200. fundar. Þessi mikilvæga nefnd hefur stutt starfsfólk stofnananna tveggja í að vernda hugverk sín og uppfinningar og stutt við stofnun sprotafyrirtækja sem í dag eru orðin að stöndugum fyrirtækjum með starfsemi bæði hér á landi og erlendis.
Háskólaborgarar ættu að þekkja til hugverkanefndar en hún hefur starfað allt frá árinu 2003. „Hlutverk hugverkanefndar er að hvetja til og stuðla að hagnýtingu rannsókna starfsfólks stofnananna, þeim og samfélaginu til góða,“ segir Margrét Sigrún Sigurðardóttir, prófessor og nýr sviðsstjóri kennslusviðs, sem er formaður nefndarinnar. Auk hennar situr Sigríður Ólafsdóttir, forstöðumaður gæðarannsóknadeildar Alvotech, í nefndinni fyrir hönd skólans og fulltrúi Landspítalans er Þorvarður Jón Löve, læknir og prófessor. Þá starfar Brynja Björg Halldórsdóttir, lögfræðingur á Vísinda- og nýsköpunarsviði HÍ, með nefndinni.
Starfsfólki ber að tilkynna um einkaleyfishæfar uppfinningar til nefndarinnar
Í rannsóknastarfi sínu kemur starfsfólk og nemendur HÍ og Landspítala fram með ýmsar uppfinningar sem eru nýjar á heimsvísu auk þess sem rannsóknarniðurstöður má oft hagnýta á ýmsan hátt í þágu samfélags og atvinnulífs. Margrét bendir á að samkvæmt lögum beri starfsfólki HÍ og LSH að tilkynna hugverkanefnd um einkaleyfishæfar uppfinningar sem verða til í starfi og það sama gildir um fyrirhugaða stofnun sprotafyrirtækja sem byggja á niðurstöðum rannsókna sem stundaðar eru við stofnanirnar. Tilkynna þarf hugverkanefnd um uppfinningu áður en hún er gerð opinber, hvort heldur sem það er í ræðu eða riti.
„Þegar vísindafólk hefur kynnt uppfinningar sínar eða hugmyndir að stofnun sprotafyrirtækis fyrir hugverkanefnd felur nefndin Auðnu tæknitorgi að vinna greiningu á einkaleyfishæfi og hagnýtingarmöguleikum,“ segir Margrét en Auðna sinnir tækni- og þekkingaryfirfærslu fyrir alla háskóla landsins og helstu opinberu rannsóknastofnanir. „Í kjölfarið tekur nefndin afstöðu til þess hvort stofnanirnar skuli eignast rétt til uppfinningar og sækja um skráningu einkaleyfis. Nefndin stendur þá straum af kostnaði við ritun einkaleyfisumsókna og greiðslu gjalda í skráningarferlinu frá innlögn fyrstu umsóknar þar til kemur að því að velja lönd eða svæði þar sem einkaleyfi er ætlað að gilda,“ útskýrir Margrét.
Í framhaldinu vinnur nefndin og Auðna tæknitorg með vísindafólkinu að því að finna uppfinningunni hagnýtingarfarveg, svo sem með samstarfi við aðila í atvinnulífi, veitingu nytjaleyfis, framsali uppfinningar eða stofnun sprotafyrirtækis með þátttöku rannsakenda. „Ef tekjur verða af hagnýtingu einkaleyfishæfrar hugmyndar skiptast þær milli starfsfólks, rannsóknarstarfs þeirra og starfseiningar og HÍ og/eða LSH í tilteknum hlutföllum,“ bætir Margrét við.
Hún segir hugverkanefnd vinna að hagnýtingu nokkurra verkefna sem byggja á birtum einkaleyfisumsóknum eða veittum leyfum og nefndin njóti nytjaleyfistekna vegna tveggja þeirra. Meðal þeirra uppfinninga sem hugverkanefndin hefur unnið að með vísindafólki í þeim tilgangi að tryggja einkaleyfi eru nokkrar sem tengjast þekktum fyrirtækjum í samfélaginu, s.s. Carbfix, Oculis og Atmoniu.
Hugverkanefnd skipa þau Þorvarður Jón Löve, læknir og prófessor, Sigríður Ólafsdóttir, forstöðumaður gæðarannsóknadeildar Alvotech, og Margrét Sigrún Sigurðardóttir, prófessor og nýr sviðsstjóri kennslusviðs, sem er formaður nefndarinnar. Með þeim starfar Brynja Björg Halldórsdóttir, lögfræðingur á Vísinda- og nýsköpunarsviði HÍ. MYND/Kristinn Ingvarsson
HÍ á hluti í yfir 20 sprotafyrirtækjum
Ekki eru þó allar hugmyndir og rannsóknaniðurstöður einkaleyfishæfar en ef starfsfólk HÍ eða Landspítala hyggst stofna sprotafyrirtæki á grundvelli rannsókna sem hafa orðið til í starfi stofnananna tekur hugverkanefnd afstöðu til þess hvort starfsemi sprotafyrirtækisins samræmist markmiðum stofnananna og eignaraðild að því þjóni hagsmunum þeirra.
„Ef svo er, þá er gengið til samninga um eignarhluta og aðkomu HÍ og/eða LSH. Sprotafyrirtæki í eignasafni stofnananna njóta margs konar hagræðis fyrstu árin, m.a. í formi aðstöðu, tækjabúnaðar og faglegrar þjónustu. Þá fær starfsfólk svigrúm til þess að verja hluta af starfstíma sínum í þágu uppbyggingar fyrirtækja sinna,“ segir Margrét.
Háskóli Íslands á í dag hlut í yfir 20 sprotafyrirtækjum sem eru á mismunandi þroskastigum. „Nýjust í eignasafninu eru einkahlutafélögin Kaldur lyfjaþróun og VIT heilbrigðismáltækni en rótgrónast er líklega fyrirtækið Oculis,“ segir Margrét og vísar þar til augnlyfjaþróunarfyrirtækisins sem byggist á áratugarannsóknum prófessoranna Einars Stefánssonar og Þorsteins Loftssonar og samstarfsfólks og hefur bæði verið skráð á hlutabréfamarkað hér á landi og í Bandaríkjunum.
Tilkynningum til nefndarinnar fjölgað nokkuð á síðustu misserum
Óhætt er að segja að nýsköpunarstarf Háskóla Íslands standi í miklum blóma þessi misserin og þess sést meðal annars merki í tilkynningum til hugverkanefndar sem hefur hefur fjölgað nokkuð að undaförnu að sögn Margrétar. „Nefndinni bárust átta tilkynningar um uppfinningar eða fyrirhugaða stofnun sprotafyrirtækja á síðasta ári og tólf árið 2024 en meðalfjöldi tilkynninga áratugina á undan er u.þ.b. fimm á ári. Þá hefur orðið markverð fjölgun einkaleyfisumsókna á liðnum árum,“ segir Margrét enn fremur.
Hugverkanefnd fundar að jafnaði einu sinni í mánuði og þann 8. apríl urðu þau tímamót að nefndin hittist á sínum 200. fundi. Á þann fund komu m.a. fulltrúar frumkvöðlahópsins Affineva sem þróa sértækar líftæknilausnir í greiningu og meðhöndlun sjúkdóma. Að verkefninu standa Berglind Eva Benediktsdóttir og Páll Þór Ingvarsson, dósentar við Lyfjafræðideild, og Jens Guðmundur Hjörleifsson, lektor við Líf- og umhverfivísindadeild, en hugmynd þeirra varð hlutskörpust í frumkvöðlakeppninni Gullegginu fyrr á árinu. Þau eru nú að hefja sína vegferð sem frumkvöðlar með aðstoð hugverkanefndar og verður spennandi að sjá hvernig hugmyndinni reiðir af á næstu misserum og árum.
Hægt er að kynna sér starf hugverkanefndar Háskóla Íslands og Landspítala og þann stuðning sem vísindafólk getur sótt þangað á vef HÍ.
