Jón Karl Helgason, prófessor við Íslensku- og menningardeild
Víða um heim gætir áhrifa íslenskra fornbókmennta í alls kyns hugverkum, þar á meðal í teiknimyndasögum, þungarokki, skáldsögum og kvikmyndum. Jón Karl Helgason, prófessor í Íslensku- og menningardeild, stundar um þessar mundir rannsóknir á framhaldslífi bókmenntaarfsins. „Nýlegar afurðir af þessu tagi eru kvikmyndirnar tvær um þrumuguðinn Þór, með Chris Hemsworth í aðalhlutverki, sem byggðar eru á teiknimyndasögum Marvel Comics,“ segir Jón Karl.
„Ég verð var við að margt ungt fólk sem kemur til Íslands til að læra íslensku eða íslensk miðaldafræði hefur upphaflega kynnst bókmenntaarfinum okkar í gegnum amerískar teiknimyndasögur, Hringadróttinssögu Tolkiens eða eftir öðrum sambærilegum krókaleiðum. Kvikmyndir, teiknimyndasögur og tölvuleikir hafa núorðið líklega mun meiri áhrif á hugmyndir heimsbyggðarinnar um íslenskar fornbókmenntir en vandaðar útgáfur og rannsóknir fræðimanna okkar,“ segir Jón Karl.
Jón Karl Helgason
„Ég verð var við að margt ungt fólk sem kemur til Íslands til að læra íslensku eða íslensk miðaldafræði hefur upphaflega kynnst bókmenntaarfinum okkar í gegnum amerískar teiknimyndasögur, Hringadróttinssögu Tolkiens eða eftir öðrum sambærilegum krókaleiðum.
Fyrir hálfu öðru ári fór breska útgáfufyrirtækið Reaktion Books þess á leit við Jón Karl að hann skrifaði bók um endurritun Íslendingasagna og Eddukvæða, þar sem meðal annars væri kannað hvernig þessi rit hefðu haft áhrif á heimsþekkta listamenn á borð við Ibsen, Wagner, Tolkien og William Morris, „en þó jafnframt hvernig kvikmyndagerðarmenn, teiknimyndasagnahöfundar, tölvuleikjahönnuðir og þungarokkarar hafa á síðari árum leitað fanga í þennan arf,“ segir Jón Karl.
Rannsóknin hófst fyrir alvöru í byrjun árs 2013 og er framhald af viðamiklum rannsóknum Jóns Karls á viðtökum Njálu. Ávöxtur þeirra voru þrjár bækur sem út komu á árunum 1998 til 2001, The Rewriting of Njáls Saga, Hetjan og höfundurinn og Höfundar Njálu. „Í síðastnefndu bókinni skoðaði ég markvisst hvernig Njála hefur ratað inn í ólíkar bókmenntagreinar, þ.e. verið endurrituð sem leikrit, skáldsaga, ferðabók og barnabók, svo að dæmi séu tekin. Sama hugmynd liggur að baki þessari nýju bók nema hvað rannsóknarsviðið er mun víðara.“
Næsti áfangi hjá Jóni Karli er rannsóknarferð til Japans þar sem hann thyggst kynna sér svonefndar mangateiknimyndir en nokkrar slíkar sækja innblástur til íslenskra fornbókmennta. „Markverðir höfundar á þeim akri eru Syun Matsuena, Sakura Kinoshita og Makoto Yukimura. Sá síðastnefndi hefur t.d. verið að vinna að seríu sem kallast Vinland Saga og hefur hún notið mikilla vinsælda frá árinu 2005. Talið er að um 1,2 milljónir eintaka af fyrstu fimm heftum hennar hafi selst á fyrstu þremur árunum og nú er útgáfa á þessu efni að hefjast í Bandaríkjunum.“
Jón Karl segir of snemmt að segja til um niðurstöður rannsóknarinnar en almennt megi segja að endurritanir bókmennta mótist af nokkrum tengdum þáttum: viðkomandi frumtexta, fagurfræði höfundar og hefðum þeirrar listgreinar sem hann eða hún vinnur innan og loks hugmyndafræði höfundar og þeirra bakhjarla sem við sögu koma.