Heiða Sigurðardóttir lífeindafræðingur og Sigríður Guðmundsdóttir sýkla- og ónæmisfræðingur, báðar við Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum
Í austurhluta Reykjavíkur, mitt á milli Grafarvogs og Grafarholts, er að finna stofnun á vegum Háskóla Íslands sem á í afar nánu samstarfi við atvinnulífið. Þetta er Tilraunastöð Háskólans í meinafræði að Keldum. Þar fara fram ýmiss konar rannsóknir sem m.a. tengjast rótgrónum greinum í landbúnaði en einnig vaxandi greinum eins og fiskeldi.
Samfara örum vexti laxeldis á Íslandi hafa m.a. vaknað áhyggjur af því að sjúkdómar í kvíalaxi berist í villtan lax og öfugt og eins hafa kröfur um vottun vegna útflutnings á lifandi efniviði aukist. Þá ríður á að skima laxinn fyrir sýkingum, ekki síst af völdum veira. Að því hafa Sigríður Guðmundsdóttir sýkla- og ónæmisfræðingur og Heiða Sigurðardóttir lífeindafræðingur unnið undanfarin ár.
Frá því að Rannsóknadeild fisksjúkdóma tók til starfa 1985 hefur verið skimað kerfisbundið eftir tilkynningaskyldum veirum í laxi. Engin þeirra veira hefur fram til þessa fundist í laxeldi hérlendis sem gefur Íslandi mikla sérstöðu á alþjóðavísu. „Yfirstandandi rannsóknarverkefni snýst um að skima eftir þremur veirum, sem ekki falla í ofangreindan flokk, en hafa komið upp í löndunum umhverfis okkur á undanförnum árum,“ útskýrir Sigríður.
Heiða Sigurðardóttir og Sigríður Guðmundsdóttir
„Yfirstandandi rannsóknarverkefni snýst um að skima eftir þremur veirum, sem ekki falla í ofangreindan flokk, en hafa komið upp í löndunum umhverfis okkur á undanförnum árum.“
Heiða segir að byrjað hafi verið á forkönnun árin 2013-2014 með styrk frá AVS-sjóðnum. „Haustið 2014 var svo sótt um verkefni til þriggja ára, sem AVS-sjóðurinn kaus að styrkja. Við söfnum sýnum úr seiðum sem fara í kvíar og kvíafiski annars vegar og úr seiðum sem sleppt er í ár og klakfiski sem gengur í árnar hins vegar. Með því að raðgreina erfðaefni veira sem finnast í fiskinum er síðan hægt að kanna skyldleika veirustofna innbyrðis og bera saman við veirur í fiski í nálægum löndum,“ segir Heiða, en auk þeirra Sigríðar kemur Harpa Mjöll Gunnarsdóttir, meistaranemi í lífeindafræði, að rannsóknunum.
Niðurstöður fyrstu tveggja ára liggja nú fyrir. „Tvær þeirra þriggja veira sem skimað var eftir fundust ekki í þessum hópum, en sú þriðja reyndist vera algeng. Sú veira, PRV, er algeng í löndunum umhverfis okkur, bæði í ferskvatni og sjó. Sjúkdómur tengdur þessari veiru er nokkuð algengur í Noregi og honum var nýlega lýst í Chile. Sjúkdómseinkennin hafa ekki sést hérlendis og það sama á við um mörg önnur lönd þar sem PRV greinist. Því er líklegt að einhver sérstök skilyrði eða áhrifsþættir þurfi að vera til staðar svo sjúkdómseinkenni komi fram,“ segir Sigríður og bætir við að í lokahluta verkefnisins verði íslensku veirustofnarnir raðgreindir og skyldleiki þeirra við erlenda stofna kannaður.
Heiða segir að rannsóknin hafi bæði vísindalegt og samfélagslegt gildi enda sé bæði verið að afla grunnupplýsinga um tilteknar veirur í laxi hérlendis og mikilvægrar vitneskju fyrir fyrirtæki, yfirvöld í dýraheilbrigðismálum og fræðasamfélagið innan lands sem utan.