Ágústa Guðmundsdóttir, prófessor við Matvæla- og næringarfræðideild
Hafið við Ísland er ekki einungis matarkista heldur færir það okkur fjölbreytt efni sem geta nýst í baráttunni við sýkla og aðrar örverur. Jafnvel margt sem áður var fleygt við vinnslu matvöru úr fiski er nú verðmætara en það sem ætlað er til manneldis. Eitt efnanna sem áður var lítils virði er trypsín, sem er ensím sem meltir prótín. Ágústa Guðmundsdóttir, prófessor í matvælaefnafræði, vinnur nú að viðamiklum verkefnum sem beinast að því að kanna örveruhemjandi áhrif trypsíns úr þorski á sýkla og veirur. Í verkefnum Ágústu tvinnast saman kraftar margra stofnana og ólíkra fyrirtækja úr íslensku og erlendu atvinnulífi.
„Afraksturinn úr þessum verkefnum okkar hefur verið góður hvað varðar birtingu niðurstaðna og menntun framhaldsnema, auk þess sem margar vörur hafa farið á markað,“ segir Ágústa.
Hátæknifyrirtækið Zymetech er beinn aðili að rannsóknum Ágústu, en Jón Bragi Bjarnason heitinn, sem var prófessor við háskólann og mikill frumkvöðull, stofnaði fyrirtækið fyrir 16 árum.
„Ég hef verið svo heppin að geta sameinað fjáröflun til rannsókna minna við Háskóla Íslands samstarfinu við Zymetech. Rannsóknirnar hafa aukið hróður íslensks vísindasamfélags á erlendri grundu með fjölda útgefinna vísindagreina og nýstárlegum vörum á markaði,“ segir Ágústa.
Ágústa Guðmundsdóttir
Ágústa vinnur nú að viðamiklum verkefnum sem beinast að því að kanna örveruhemjandi áhrif trypsíns úr þorski á sýkla og veirur.
Margir kannast við húðáburðinn Penzim, sem unninn er úr þorskslógi, en hann kom á markað hjá Zymetech-fyrirtækinu um aldamótin. Sama ár var einkaleyfi fyrir áburðinum veitt í flestum löndum heims. Þá vakti mikla athygli í fyrra þegar lyflækningatækið ColdZyme setti munnúða gegn kvefi á markað í Svíþjóð. Sú vara er byggð á átta ára rannsókna- og þróunarstarfi Zymetech og háskólans á virkni trypsína í samvinnu við sænska líftæknifyrirtækið Enzymatica.
„Samstarf eins og þetta er öflug leið til að halda áfram uppbyggingu meistara- og doktorsnáms á Íslandi. Það er líka ánægjulegt að geta veitt nemendum tækifæri til að kynnast raunverulegum heimi líftækninnar hjá Zymetech. Það er hagur samfélagsins að hluti vísindamanna taki beinan þátt í uppbyggingu atvinnulífsins,“ segir Ágústa.
Ágústa lauk doktorsprófi í örverufræði og sameindalíffræði frá læknadeild University of Virginia í Bandaríkjunum árið 1988. Fyrstu rannsóknaverkefnin hennar við Háskóla Íslands tengdust örveruhemjandi efnum úr fiskbakteríum, auk einangrunar og skilgreiningar gena fyrir meltingarensím úr þorski. Þá vann hún að framleiðslu ensíma í örverum en einangrun, hreinsun og skilgreining meltingarensíma úr slógi þorsks var unnin á Raunvísindastofnun.
„Líftækni með áherslu á örverufræði og sameindalíffræði hefur verið meginrannsóknasvið mitt,“ segir Ágústa um bakgrunn sinn. „Ég vildi nýta menntunina úr doktorsnáminu í ný verkefni sem gætu aukið þekkingu á rannsóknasviðinu og orðið atvinnuskapandi í framtíðinni. Þegar við snerum okkur að læknisfræðilegum notum þorskaensíma kom örverufræðin að góðum notum þar sem áhersla í rannsóknum hefur beinst að notkun þorskaensíma til að hindra vöxt baktería og veira.“
Með áframhaldandi rannsóknum má gera ráð fyrir enn fleiri vörum úr trypsínum en verkefni Ágústu hafa verið unnin á Heilbrigðisvísindasviði Háskóla Íslands í samvinnu við Raunvísindastofnun og Landspítalann. Tækniþróunarsjóður og AVS – rannsóknasjóður í