Arndís Vilhjálmsdóttir, doktorsnemi við Sálfræðideild, og Ragna Benedikta Garðarsdóttir, dósent við sömu deild
„Á tímabilinu 1993 til 2007 jókst tekjuójöfnuður á Íslandi mikið. Rannsóknir benda til þess að á sama tíma kunni andleg heilsa unglinga að hafa versnað. Í okkar rannsókn tengjum við þetta tvennt saman til þess að athuga tengslin,“ segir Ragna Benedikta Garðarsdóttir, dósent í félagssálfræði, sem skoðar ásamt Arndísi Vilhjálmsdóttur, doktorsnema sínum, hvort breytingar á tekjuójöfnuði hafi áhrif á andlega heilsu íslenskra unglinga.
Líkt og hjá mörgum fræðimönnum kveikti efnahagshrunið hugmyndir þeirra að rannsóknarverkefninu. „Ég rannsakaði efnishyggju og lífsánægju eftir hrunið. Þar kom í ljós að lífsánægja þeirra sem höfðu lægri tekjur eftir hrun jókst en lífsánægja þeirra sem höfðu hæstu tekjurnar minnkaði lítillega. Ein möguleg skýring á því gæti verið að á árunum eftir hrun minnkaði tekjuójöfnuður verulega og afstæður skortur eða svokallaður metorðakvíði lægri tekjuhópsins var því minni. Okkur þótti því tilefni til að rannsaka áhrif tekjuójöfnuðar nánar,“ segir Ragna um upphaf rannsóknanna.
„Tekjudreifing er hluti af samfélagslegu skipulagi sem við deilum öll og því getur ójöfnuður haft áhrif á svo marga þætti í okkar daglega lífi. Tekjuójöfnuður og samfélagsleg áhrif hans hafa verið skilgreind sem ein stærsta áskorun 21. aldarinnar með tilliti til lýðheilsu. Efnið hefur því gildi fyrir pólitískar ákvarðanir um skipulag hagkerfa.“
Arndís bendir á að sálfræðingar hafi hingað til lítið rýnt í sálræn áhrif tekjuójöfnuðar. „Fyrstu niðurstöður okkar benda til þess að árið 2006, þegar tekjuójöfnuður var mikill á Íslandi, hafi andleg heilsa unglinga í hverfum þar sem tekjuójöfnuður var mikill verið verri en þeirra sem bjuggu í hverfum þar sem tekjuójöfnuður var lítill. Núna vinnum við að því að skoða hvernig þessum tengslum er háttað eftir 2006 en fyrstu niðurstöður benda til þess að þá sé sagan önnur,“ segir Arndís.
Á síðustu árum hefur aukinn þungi færst í umræðu um skiptingu gæða í samfélaginu og dreifingu auðs og tekna og ljóst má vera að rannsókn þeirra Rögnu og Arndísar verður mikilvægt framlag til þeirrar umræðu. „Tekjudreifing er hluti af samfélagslegu skipulagi sem við deilum öll og því getur ójöfnuður haft áhrif á svo marga þætti í okkar daglega lífi. Tekjuójöfnuður og samfélagsleg áhrif hans hafa verið skilgreind sem ein stærsta áskorun 21. aldarinnar með tilliti til lýðheilsu. Efnið hefur því gildi fyrir pólitískar ákvarðanir um skipulag hagkerfa,“ segir Ragna að endingu.