Berglind Eva Benediktsdóttir, lektor við Lyfjafræðideild
Nanótæknin hefur rutt sér mjög til rúms í lyfjaog læknisfræði á síðustu árum, m.a. að því leyti að nú færist í vöxt að þróa svokallaðar lyfjaferjur sem flytja þá æskileg lyf í nanóskömmtum á tiltekna staði í líkamanum. Lyfjaferjurnar eru gjarnan úr misflóknum lífrænum efnum og innihalda oft líftæknilyf. Ferjurnar nýta sér svo blóðrásina til að ferðast með lyfin á áfangastað. Nú er unnið að rannsókn innan Háskóla Íslands þar sem ætlunin er að nota efnið exósóm til að flytja lyf með þessum hætti.
„Frumur losa exósóm til að eiga samskipti sín á milli, t.d. með flutningi microRNA-sameinda. Exósóm hefur einstaka lagni við að þrauka í blóðrásinni og koma skilaboðum sínum alla leið til réttra frumna. Þessir eiginleikar gera exósóm einkar eftirsóknarverð sem lyfjabera,“ segir Berglind Eva Benediktsdóttir, lektor í lyfjafræði, sem stýrir rannsókninni.
„Til þess að geta nýtt exósómin þarf að finna hentuga leið til að einangra þau. Mínar rannsóknir snúast því um að finna skilvirka leið til að einangra virk exósóm í nægu magni til að þau nýtist sem örlyfjaberar fyrir t.d. líftæknikrabbameinslyf.“
Berglind Eva Benediktsdóttir
„Það var ekki fyrr en ég las vísindagrein um lyfjabera þar sem exósóm komu við sögu að ég heillaðist. Ég ákvað því að verja tíma til rannsókna á þessu efni með það fyrir augum að þróa nýja tegund örlyfjabera.“
Áður en Berglind Eva hóf rannsóknir á exósómum hafði hún aldrei heyrt á þau minnst eins og á reyndar við um hartnær alla Íslendinga.
„Það var ekki fyrr en ég las vísindagrein um lyfjabera þar sem exósóm komu við sögu að ég heillaðist. Ég ákvað því að verja tíma til rannsókna á þessu efni með það fyrir augum að þróa nýja tegund örlyfjabera.“
Berglind Eva segir að um leið og hún hafi farið að skoða svið exósómrannsókna nánar hafi hún séð að þörf væri á heilsteyptri aðferð til að einangra hrein exósóm í nægjanlegu magni til að unnt væri að nota efnið í lyfjaferjur.
„Fyrstu niðurstöður, þar sem exósóm voru einangruð með útfellingaraðferðum, sýndu að þær myndu ekki virka vel til að einangra hrein exósóm. Í framhaldinu munum við því þróa einangrunaraðferð byggða á svokallaðri últrafiltrun ásamt aðskilnaði sameinda eftir stærð og ég bind miklar vonir við að sú nálgun gefi góða raun.“
Hér er um flókið ferli að ræða en það getur skilað miklu til samfélagsins. Berglind Eva segir að góð aðferð til einangrunar á exósómum verði ekki eingöngu mikilvæg okkur sem viljum þróa exósóm sem næstu kynslóð örlyfjabera heldur muni aðferðin einnig nýtast þeim sem vilja skoða magn og samsetningu exósóma í framgangi ýmissa sjúkdóma.