Sigríður Sunna Ebenesersdóttir, doktorsnemi við Félags- og mannvísindadeild
Líkamsleifar Forn-Íslendinga koma við sögu í doktorsrannsókn Sigríðar Sunnu Ebenesersdóttur í mannfræði sem snýr að erfðamengi íslensku þjóðarinnar í fortíð og nútíð. Líkamsleifarnar eru frá land- námsöld og eru varðveittar á Þjóðminjasafni Íslands en rannsóknina vinnur Sigríður Sunna hjá Íslenskri erfðagreiningu.
Sigríður Sunna Ebenesersdóttir
„Markmiðið er m.a. að meta umfang breytinga sem hafa orðið í erfðamengi okkar síðustu 1000 ár og kanna uppruna Forn-Íslendinga,“ segir Sigríður Sunna.
Borin verður saman samsetning erfðaefnis Forn-Íslendinga, arfgerðir þeirra eins og það kallast, við arfgerðir núlifandi Íslendinga, ásamt arfgerðum einstaklinga frá nágrannalöndunum sem til eru hjá Íslenskri erfðagreiningu. „Markmiðið er m.a. að meta umfang breytinga sem hafa orðið í erfðamengi okkar síðustu 1000 ár og kanna uppruna Forn-Íslendinga,“ segir Sigríður Sunna.
Kveikjan að verkefni Sigríðar Sunnu var rannsókn sem leiðbeinandi hennar, Agnar Helgason, vísindamaður hjá Íslenskri erfða- greiningu og prófessor við Háskóla Íslands, vann að og kom út árið 2009. Þar bar hann saman erfðaefni hvatbera, sem er frumulíffæri, úr Forn-Íslendingum og núlifandi Íslendingum en einnig einstaklingum frá Skandinavíu og Bretlandi ásamt öðrum löndum Evrópu. „Nú erum við í raun að færa þá rannsókn upp á næsta þrep,” segir Sigríður Sunna. „Frumrannsókn leiddi í ljós að við gætum nú raðgreint næstum allt erfðamengi einstaklinga sem voru uppi á landnámstíma. Þar með sáum við fram á að hægt yrði að varpa nýju ljósi á eðli og uppruna fyrstu íbúa landsins og þar með á erfðasögu þjóðarinnar.“
Í rannsókninni er notast við fremur stórt úrtak fornra einstaklinga í samanburði við aðrar álíka rannsóknir. Ísland er sérstakt með tilliti til þess hversu einangraðir Íslendingar hafa verið frá landnámi en það hefur leitt til þess að hér hefur orðið lítil blöndun við erfðaefni annarra þjóða. Einnig er það einstakt að hægt sé að bera DNA-raðir Forn-Íslendinga saman við arfgerðir núlifandi Íslendinga. „Samanlagt gefa þessir þættir okkur einstakt færi á að meta umfang breytinga sem hafa orðið á erfðamengi Íslendinga og þar með auka skilning á þróun þess á smáum kvarða,“ bendir Sigríður Sunna á.
„Mín skoðun er sú að ekki sé hægt að skilja fyllilega þann veruleika sem við búum í án þekkingar á fortíðinni. Með þessari rannsókn vonumst við til þess að varpa frekara ljósi á landnám Íslands, hvaðan þeir einstaklingar sem fyrstir settust hér að komu og hversu mikið af erfðamengi þeirra hefur skilað sér til núlifandi Íslendinga,“ segir Sigríður Sunna.
Leiðbeinandi: Agnar Helgason, prófessor við Félags- og mannvísindadeild.