Bryndís Brandsdóttir, vísindamaður við Jarðvísindastofnun Háskólans
Norðlendingar hafa ekki farið varhluta af tíðum jarðskjálftum á síðustu misserum. Skjálftarnir hafa orðið á svokölluðu Tjörnesbrotabelti úti fyrir Norðurlandi en misgengi á þessu belti hafa verið viðfangsefni í rannsóknum Bryndísar Brandsdóttur, vísindamanns við Jarðvísindastofnun Háskólans, undanfarin misseri í samstarfi við Íslenskar orkurannsóknir, Hafrannsóknastofnun, Orkustofnun og bandarískar vísindastofnanir.
Bryndís Brandsdóttir
„Helsta markmiðið með verkefninu var að nýta nútímatækni til að kortleggja hafsbotninn á Tjörnesbrotabeltinu, skoða misgengi og setlög í þrívídd og afla þannig upplýsinga um brotahreyfingar frá ísaldarlokum.“
„Helsta markmiðið með verkefninu var að nýta nútímatækni til að kortleggja hafsbotninn á Tjörnesbrotabeltinu, skoða misgengi og setlög í þrívídd og afla þannig upplýsinga um brotahreyfingar frá ísaldarlokum. Verkefnið náði yfir Eyjafjarðarál, sunnanverðan Kolbeinseyjar- hrygg, Skjálfandadjúp, Skjálfandaflóa og Öxar- fjörð,“ segir Bryndís. Fjölgeisla- og hljóðendur- varpsmælingar voru gerðar til að kortleggja hafsbotninn og skoða setlögin. Þá voru tekin sýni og hafsbotninn myndaður með neðansjávarmyndavél.
Eftir miklu er að slægjast í rannsóknunum. „Hafsbotninn geymir upplýsingar um jarðfræðilega myndunarsögu Íslands, eldvirkni, jarðhita, gasuppstreymi og hreyfingar brotabelta í tengslum við gliðnun úthafshryggjanna. Á hafsbotni má einnig sjá ýmis ummerki jökulhreyfinga sem kalla á endurtúlkun á hugmyndum um hámarksútbreiðslu og hörfun ísaldarjöklanna. Úr setlögum hafsbotnsins má lesa breytingar á loftslagi og hafstraumum í gegnum tíðina,“ bendir Bryndís á.
Fjölgeislamælingarnar sýna að landslagi Kolbeinseyjarhryggjar og Grímseyjarbeltisins svipar mjög til nyrðra gosbeltisins og Reykjanesskaga. „Þrjú eldstöðvakerfi eru innan Grímseyjarbeltisins, Hóllinn, Nafir og Stóragrunn, sem var ekki áður þekkt. Þar eru tiltölulega nýrunnin hraun sem endurspegla hvar eldgos hafa orðið eftir að ísaldarjöklar hörfuðu fyrir um 13 þúsund árum,“ segir Bryndís. Hún bætir við að með því að tímasetja öskulög sjáist að misgengi í Eyjafjarðarál, Skjálfandadjúpi og Öxarfirði hafi verið virkust í kjölfar landriss sem rekja megi til þess að ísaldarjökullinn bráðnaði. Þessar niðurstöður birtust í meistaraverkefni Sigríðar Magnúsdóttur við háskólann. „Ríkjandi skjálftavirkni á síðustu áratugum er aðallega bundin við sunnanverðan Eyjafjarðarál, Húsavíkur-Flateyjar-sniðgengið og Grímseyjarbeltið,“ segir Bryndís.
Hún bendir á að landgrunnið, ásamt hafbolum umhverfis landið, sé undirstaða sjávarútvegs Íslendinga. Því sé mikilvægt að kanna þessi svæði. „Mörg gjöfulustu fiskimið okkar eru við jaðra landgrunnsins og úthafshryggina suðvestur og norður af landinu. Þar sem úthafsstraumurinn skellur á bröttum hlíðum landgrunnsins og eldfjallareinum hryggjanna er einnig víða fjölbreytilegt lífríki á hafsbotni, að miklu leyti ókannað,“ segir hún.