Guðbjörg R. Jóhannesdóttir, nýdoktor við Heimspekistofnun og Edda R.H. Waage, lektor við Líf- og umhverfisvísindadeild
Rammaáætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða er sú aðferð sem Íslendingar hafa kosið að nota til að meta hvort tilteknar náttúruauðlindir eigi að nýta og vernda. Við slíka áætlun þarf að horfa til margra þátta, þar á meðal fagurferði landslags en það vísar til skynjunar og mats fólks á fegurð og ljótleika á sama hátt og siðferði vísar til mats fólks á góðu og illu. En hvernig metum við landslag út frá fagurferðilegum forsendum? Þessari spurningu hafa þær Edda R.H. Waage, lektor í landfræði, og Guðbjörg R. Jóhannesdóttir, nýdoktor við Heimspekistofnun, reynt að svara í nýju rannsóknarverkefni.
„Fram að þessu hefur umfjöllun um landslag einkennst af áherslu á sjónræna og hlutbundna þætti en samkvæmt Evrópusamningi um landslag vísar landslagshugtakið til flókins veruleika þar sem hlutbundnir þættir jafnt sem skynjun fólks á þeim sömu þáttum haldast í hendur. Áherslur okkar í rannsókninni beinast því að upplifun og skynjun fólks á landslagi og þeirri merkingu og gildi sem í því felst,“ segja þær.
Guðbjörg R. Jóhannesdóttir og Edda R.H. Waage
Með rannsókninni fæst að sögn þeirra aukinn skilningur á þeim gildum sem móta afstöðu fólks til náttúruverndar og nýtingar lands.
Í þriðja áfanga Rammaáætlunar var í fyrsta sinn kallað eftir mati á fagurferðilegu gildi landslags. Leitað var til Eddu og Guðbjargar sem sérfræðinga á þessu sviði þar sem nýlegar doktorsritgerðir þeirra fjalla annars vegar um tengsl landslagshugtaksins við fegurð og fagurferðileg gildi og hins vegar um gildi landslagshugtaksins fyrir náttúruvernd.
Þær benda á að ein mestu verðmæti íslenskrar náttúru liggi í sjálfu landslaginu og að fagurferðilegt gildi þess skipti fólk gríðarlegu máli. „Þrátt fyrir þetta hafa þessi gildi ekki verið gjaldgeng í ákvarðanatöku um nýtingu lands. Þetta var því krefjandi og aðkallandi viðfangsefni og um leið fræðilega mjög spennandi,“ segja þær.
Fyrstu niðurstöður rannsóknar þeirra Eddu og Guðbjargar, sem m.a. byggist á viðtölum við heimamenn og gesti á fyrirhuguðum virkjanasvæðum, sýna m.a. hversu miklu máli persónuleg reynsla skiptir þegar fólk metur gildi landslags.
Með rannsókninni fæst að sögn þeirra aukinn skilningur á þeim gildum sem móta afstöðu fólks til náttúruverndar og nýtingar lands. „Rannsóknin gefur fleiri röddum vægi, bæði innan fræðasamfélagsins og samfélagsins í heild. Í fræðasamfélaginu hefur vægi náttúruvísindalegrar nálgunar verið allsráðandi á kostnað hugog mannvísindalegrar nálgunar en í samfélaginu almennt hafa raddir sérfræðinga yfirgnæft raddir almennings.“
