Sigurður Sveinn Snorrason, prófessor við Líf- og umhverfisvísindadeild
„Verkefnið snýst um að kanna að hve miklu leyti og hvernig má rekja náttúrulegan breytileika á höfuðbeinum og vöðvum mismunandi bleikjuafbrigða til mismunandi tjáningar gena snemma á þroskaferlinum. Við vonumst til að geta fundið hvaða gen það eru sem gegna lykilhlutverki í þróun mismunandi afbrigða bleikjunnar,“ segir Sigurður Sveinn Snorrason, prófessor í líffræði, um öndvegisverkefni sem hann hefur stýrt undanfarin misseri.
Sigurður bendir á að fyrri rannsóknir hafi leitt í ljós að í íslenskum vötnum hafi bleikjustofnar þróast hratt frá lokum síðustu ísaldar og fram komið óvanalega mikill breytileiki hvað varðar stærð, útlit og lifnaðarhætti. „Það vekur athygli hversu stuttan tíma þetta hefur tekið og að iðulega virðist þróunin vera svipuð í mismunandi vötnum. Í rannsóknum okkar nýtum við okkur þau tækifæri sem felast í þessari stóru „náttúrulegu tilraun“ sem bleikjan á Íslandi hefur farið í gegnum til þess að leita svara við ýmsum grundvallarspurningum er tengjast tilurð og viðhaldi fjölbreytileika,“ útskýrir Sigurður.
Sigurður Sveinn Snorrason
„Verkefnið snýst um að kanna að hve miklu leyti og hvernig má rekja náttúrulegan breytileika á höfuðbeinum og vöðvum mismunandi bleikjuafbrigða til mismunandi tjáningar gena snemma á þroskaferlinum.“
Sigurður segist hafa viljað freista þess að varpa ljósi á þau gangvirki í þroskaferlinu sem eru grundvöllur þess breytilega sköpulags og vaxtar sem við sjáum hjá íslensku bleikjunni. Þetta er gerlegt nú vegna geysihraðra tækniframfara á sviði sameindalíffræði. „Þar að auki blasti við að í háskólanum væri unnt að koma saman hópi ungra vísindamanna sem hefði þá fræðilegu og tæknilegu dýpt og breidd sem er nauðsynleg til að tryggja árangur í svo viðamiklu rannsóknarverkefni,“ segir Sigurður en auk hans kemur fjöldi vísindamanna og nemenda innan háskólans og utan hans að verkefninu.
Gögnin í rannsókninni eru geysilega viðamikil enda er rýnt í stóran hluta erfðamengis bleikjunnar, nánar tiltekið þau gen sem eru virk á fósturskeiði og fyrst eftir klak. „Fyrstu skimanir gagnanna hafa þegar leitt í ljós mikinn fjölda áhugaverðra gena sem tjáð eru á mismunandi hátt milli afbrigða og þroskaskeiða. Við erum nú að rannsaka nánar hlutverk þessara gena og hvernig þau gætu skýrt út að mismunandi sköpulag hefur þróast,“ segir Sigurður.
Sigurður segir rannsóknina á þroskaferli bleikjunnar geta varpað nýju ljósi á lifnaðarhætti og möguleika tegundarinnar í náttúrunni og við ræktun til manneldis. „Á víðari grunni erum við að leggja til niðurstöður sem snerta spurningar er varða tilurð og viðhald fjölbreytileika í náttúrunni. Þá má vel vera að sú þekking sem aflast geti gagnast í læknavísindum, það er jú mikill skyldleiki með lykilgenum í þroskaferli allra hryggdýra,“ segir hann að lokum.