Sölvi Rögnvaldsson, BS-nemi við Raunvísindadeild, og Ingigerður Sólveig Sverrisdóttir, MAS-nemi við Raunvísindadeild
„Rannsóknin snerist um það að smíða nýjan áhættureikni fyrir einstaklinga sem greinast með mergæxli. Við vildum athuga hvaða fylgisjúkdómar hafa áhrif á horfur mergæxlissjúklinga og nýta þær niðurstöður til þess að hanna nýjan áhættureikni sem spáir fyrir um lifun með tilliti til þessara fylgisjúkdóma,“ segir Ingigerður Sólveig Sverrisdóttir, læknir og meistaranemi í hagnýtri tölfræði, um verkefni sem hún vann ásamt Sölva Rögnvaldssyni, BS-nema í hagnýttri stærðfræði, með styrk frá Nýsköpunarsjóði námsmanna sumarið 2016. Verkefnið hlaut Nýsköpunarverðlaun forseta Íslands í lok janúar 2017.
Árlega greinast um 26 manns á Íslandi með mergæxli og meðalaldur sjúklinga við greiningu er um 72 ár. „Þegar velja skal meðferð við sjúkdómnum þarf að taka tillit til þess hversu hæfur einstaklingurinn er til þess að gangast undir erfiðar lyfjameðferðir. Þar leika fylgisjúkdómar stórt hlutverk. Til þess að aðstoða lækna við val á meðferð eru stundum notaðir svokallaðir áhættureiknar en það er reiknilíkan sem spáir fyrir um horfur sjúklinga og byggist á upplýsingum um fylgisjúkdóma,“ útskýrir Sölvi.
Sölvi Rögnvaldsson og Ingigerður Sólveig Sverrisdóttir
„Hér höfum við einstök gögn um mergæxlistilfelli heillar þjóðar, um 13 þúsund einstaklinga. Með þessu verkefni náum við því vonandi að hanna reikni sem verður nýttur til frambúðar.“
„Í dag er notaður áhættureiknir sem heitir Charlson-fylgisjúkdómareiknirinn sem hannaður var fyrir þrjátíu árum. Hann er ekki gallalaus og þar sem læknisfræðin er í stöðugri framþróun hafa lífslíkur einstaklinga með ákveðna sjúkdóma breyst á þessu tímabili. Því var markmiðið að sérhanna nýjan reikni fyrir einstaklinga með mergæxli,“ segir Ingigerður enn fremur.
Til þess að hanna áhættureikninn nýttu þau Ingigerður og Sölvi gögn um alla þá sem greinst hafa með mergæxli í Svíþjóð á árunum 1990- 2013 og fylgisjúkdóma þeirra. „Hér höfum við einstök gögn um mergæxlistilfelli heillar þjóðar, um 13 þúsund einstaklinga. Með þessu verkefni náum við því vonandi að hanna reikni sem verður nýttur til frambúðar,“ segir Sölvi.
Rannsóknir tengdar þróun áhættureiknisins benda að sögn Ingigerðar til þess að lífslíkur einstaklinga með fylgisjúkdóma mergæxla hafi breyst mjög mikið síðastliðin þrjátíu ár. „Við sjáum þar með að gamli reiknirinn, Charlson, er í raun úreltur. Ef vel tekst til ætti nýi reiknirinn að geta aðstoðað lækna við val á meðferð við mergæxli. Reiknirinn yrði einnig hluti af stærra áhættumati sem getur reiknað út með góðri nákvæmni horfur einstaklinga sem greinast með þennan illvíga sjúkdóm,“ segir hún að endingu.
Leiðbeinandi: Sigrún Helga Lund, dósent við Miðstöð í lýðheilsuvísindum.