Hjátrú og busanir í íþróttum

Sæunn Sæmundsdóttir, M.Ed. frá Íþrótta-, tómstunda- og þroskaþjálfadeild

„Ég hef stundað íþróttir frá því ég man eftir mér og því lifað og hrærst í þeim heimi. Það var því mjög spennandi fyrir mig að spá í þessi fyrirbæri í tengslum við íþróttir,” segir Sæunn Sæmundsdóttir sem kannaði hjátrú og busanir í íþróttum í meistaraverkefni sínu í tómstunda- og félagsmálafræði.

Sæunn ræddi við þrjá þjálfara úr knattspyrnu og körfubolta og þrettán íþróttamenn úr þeim greinum auk handbolta, badmintons, frjálsíþrótta, fimleika, golfs, sunds og íshokkís og kannaði hversu algeng hjátrú og busanir voru í greinunum. Einnig skoðaði hún með hvaða hætti þessi fyrirbæri koma fram og upplifun þátttakendanna af þeim. „Það hafa ekki verið gerðar rannsóknir á þessum fyrirbærum í íþróttum hér á landi áður og því var kominn tími til þess. Busanir og hjátrú eru hluti af íþróttamenningunni og rannsóknin veitir lesendum innsýn í þennan hluta íþróttamenningar og hefur sögulegt og menningarlegt gildi,“ segir Sæunn.

Sæunn Sæmundsdóttir

Niðurstöður rannsóknarinnar leiddu í ljós að íþróttamennirnir, sem rætt var við, telja bæði hjátrú og busanir mjög algengar í íþróttaheiminum og mikilvægan hluta hans. „Flestir íþróttamennirnir sem ég ræddi við höfðu kynnst hjátrú einhvern tíma á íþróttaferli sínum. Flestir töldu hjátrúna minnka með aldrinum, aðrir vildu ekki viðurkenna að um hjátrú væri að ræða heldur reglufestu og rútínu til að styrkja einbeitinguna. Nokkrar frásagnir þeirra tengjast hjátrú og klæðnaði. Aðrar tengjast ákveðnum athöfnum eða aðstæðum, eins og naglalakki, rauðu ljósi, keppnisstað, svörtum köttum og hvenær pissað er fyrir leik,” segir Sæunn.

Þá töldu þátttakendurnir að busanir ættu sér stað í flestum íþróttagreinum, þó með mismunandi hætti. „Í flestum tilfellum væri aðeins um saklausa athöfn að ræða, hugsaða til að efla liðsandann og hafa gaman af, en í stöku tilfellum grófari athafnir og jafnvel mjög grófar, til dæmis þegar fólk er rassskellt nakið í sturtu svo að stórsér á því. Stundum valdi busanirnar þannig gráti og hugarangri hjá þeim sem fyrir þeim verði. Busanir virðast samt sem áður vera viðurkenndar innan íþróttahópsins og hefðirnar tengdar þessum athöfnum, sama hversu grófar þær eru, virðast halda sér frá ári til árs og milli kynslóða,“ segir Sæunn.

Hún bendir á að niðurstöður rannsóknar- innar séu áþekkar sambærilegum erlendum rannsóknum sem sýna að bæði hjátrú og busanir eru fremur stór hluti af menningu íþrótta. „Hversu mikið vandamál busanir eru hér á landi á tíminn hins vegar eftir að leiða betur í ljós, til þess þarf frekari rannsóknir.“

Leiðbeinandi: Guðmundur Sæmundsson, aðjunkt við Íþrótta-, tómstunda- og þroskaþjálfadeild.