Lísabet Guðmundsdóttir, MA frá Sagnfræði- og heimspekideild
Í þann tíma var Ísland viði vaxið milli fjalls og fjöru, segir Ari fróði í Íslendingabók og vísar til landsins þegar það var fyrst numið af norrænum mönnum. Hafi skógar klætt landið í árdaga þá hvarf sá viður að verulegu leyti. Sumt af honum hefur verið notað til smíða, m.a. til smíða á líkkistum og kirkjum skömmu eftir kristnitöku, en það sýnir rannsókn Lísabetar Guðmundsdóttur, MA í fornleifafræði. Viður hefur verið eitt helsta smíðaefni í þúsundir ára og Lísabet notar einmitt timburleifar til að meta uppruna smíðaefnis hér á landi í tvær aldir frá árinu 1000.
Lísabet Guðmundsdóttir
„Rannsóknin mín snerist um að greina timbur- leifar úr kirkjum og líkkistum frá 11. og 12. öld. Fimm fornir kirkjustaðir voru skoðaðir: Hrísbrú í Mosfellsdal, Stóra-Seyla á Langholti í Skagafirði, Keldudalur í Hegranesi, Neðri-Ás í Hjaltadal og Þórarinsstaðir við Seyðisfjörð.“
„Rannsóknin mín snerist um að greina timbur- leifar úr kirkjum og líkkistum frá 11. og 12. öld. Fimm fornir kirkjustaðir voru skoðaðir: Hrísbrú í Mosfellsdal, Stóra-Seyla á Langholti í Skagafirði, Keldudalur í Hegranesi, Neðri-Ás í Hjaltadal og Þórarinsstaðir við Seyðisfjörð. Allir eiga þessir staðir það sammerkt að litlar timburkirkjur voru þar byggðar og fólk lagt í líkkistur skömmu eftir að kristni var lögtekin á Íslandi,“ segir Lísabet.
Niðurstöður viðargreininganna hjá Lísabet leiddu í ljós að kirkjubyggingarnar á þessum stöðum voru smíðaðar úr rekaviði ásamt innlendu birki. „Viðarsamsetning líkkistanna var ögn fjölbreyttari en kirkjubygginganna og fundust ummerki um innflutt timbur en þó eingöngu á tveimur stöðum,“ segir Lísabet.
Í miðaldahandritum er ritað að bændur og höfðingjar öfluðu viða til kirkjusmíða erlendis frá, til að mynda frá Noregi, Englandi og Suðureyjum. „Viðargreiningarnar leiddu hins vegar í ljós að kirkjubændur öfluðu viðar hér á landi. Það þarf þó ekki að merkja að rangt sé farið með í miðaldahandritunum heldur fremur að innflutningur hafi heyrt til undantekninga,“ segir Lísabet.
Um og eftir árið 1000 voru reistar kirkjur allvíða hér á landi að sögn Lísabetar, jafnvel á öðrum eða þriðja hverjum bæ. „Rannsókn sem þessi varpar ljósi á viðarnýtingu kirkjubænda og úr hvaða hráefni þeir höfðu að moða. Innlendur efniviður, hvort sem það var íslenskt birki eða rekaviður, var notaður til smíða. Það bendir til þess að timburskortur hafi ekki verið viðvarandi á þessum tíma, ekki hafi þurft að treysta á innflutning timburs og á landinu hafi vaxið nægilega gild birkitré til að hægt væri að nota þau til húsbygginga.“
Leiðbeinandi: Orri Vésteinsson, prófessor við Sagnfræði- og heimspekideild.