Jón Yngvi Jóhannsson, lektor við Menntavísindasvið
Margir muna eftir gömlu bláu skólaljóðunum með teikningum Halldórs Péturssonar sem geymdu ljóð eftir fjölmörg íslensk höfuðskáld. En hvað skyldi hafa ráðið því að ljóðin sem þarna birtust voru valin og hvað ræður því yfirleitt að ákveðin verk eru tekin fram yfir önnur til kennslu í skólakerfinu?
Jón Yngvi Jóhannsson, lektor í íslenskum nútímabókmenntum, er einmitt sérstaklega forvitinn um þetta. Hann kannar nú í nýju verkefni bókmenntaval í íslenskum grunn- og framhaldsskólum.
„Ég vil greina hvaða forsendur liggja að baki valinu, hverjir koma að því og hvernig slíkt bókmenntaval tengist túlkun íslenskrar bókmenntasögu og svokallaðri bókmenntalegri kanónu.“ Með bókmenntalegri kanónu á Jón Yngvi við þau verk sem talin eru til öndvegisverka í íslenskum bókmenntum.
„Ég hef lengi velt fyrir mér mótun bókmennta-kanónu, bæði á Íslandi og í nágrannalöndunum, og hef meðal annars kennt námskeið í MA námi í Norðurlandafræðum þar sem fengist var við þetta efni. Það er viðtekin skoðun meðal fræðimanna að skólakerfið gegni lykilhlutverki í því hvaða verk teljast til kanónu. Í íslensku samhengi er þó lítið um rannsóknir á því nákvæmlega hvernig skólakerfið hefur þessi áhrif.“
Jón Yngvi segir að íslenskar námskrár leggi áherslu á bókmenntir og bókmenntalestur en gefi jafnframt kennurum algerlega frjálsar hendur um val á þeim bókmenntatextum sem lesnir eru með nemendum.
„Samanburður við önnur lönd, bæði hvað varðar inntak kanónunnar og þau ferli sem móta hana, mun einnig gefa okkur almennari vísbendingar um það hvernig skólakerfið mótar bókmennta-kanónu.“
Rannsóknin er unnin í tengslum við verkefnið Íslenska sem námsgrein og kennslutunga, sem unnið er í samvinnu fræðimanna við Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri, og byggist að hluta til á gagnasöfnun sem unnin var í tengslum við það. Nú liggja fyrir viðtöl við nemendur, kennara og stjórnendur í 15 íslenskum skólum ásamt námsáætlunum í íslensku sem verið er að vinna úr. „Fyrstu niðurstöður benda til þess að bókmenntavalið ráðist mjög af þremur þáttum: hefð, viðleitni kennara til að koma til móts við getu og áhugamál nemenda og í tilfelli grunnskólanna af fjárhagslegri stöðu skóla og skólabókasafna.“
Jón Yngvi segir að rannsóknin muni svara spurningum um það hvaða textar teljist miðlægir í skólakerfinu og hvernig sú mynd sem þar birtist komi heim og saman við aðrar birtingarmyndir bókmenntasögunnar.
„Samanburður við önnur lönd, bæði hvað varðar inntak kanónunnar og þau ferli sem móta hana, mun einnig gefa okkur almennari vísbendingar um það hvernig skólakerfið mótar bókmenntakanónu.“