Margrét R. Halldórsdóttir, M.Ed. frá Uppeldis- og menntunarfræðideild
Nauðung er töluvert oft notuð þegar unnið er með börnum sem þurfa sérúrræði. Til að tryggja réttindi fatlaðra barna og öryggi starfsfólks þarf að auka eftirlit með slíkum starfsháttum,“ segir Margrét R. Halldórsdóttir, þroskaþjálfi og M.Ed. í uppeldis- og menntunarfræði með áherslu á sérkennslufræði.
Meistararannsókn Margrétar, sem unnin er í samstarfi við Atla F. Magnússon atferlisfræðing, snýst um nauðung gagnvart börnum sem búa við sérúrræði á Íslandi, þ.e. eru í skammtímavistun og sérskólum, en þar dveljast börn með þroska- og hegðunarfrávik. Hún segir að stundum verði að beita nauðung í starfi með þessum börnum til að vernda þau eða umhverfi þeirra. „Við skilgreinum nauðung sem aðgerðir sem hefta sjálfsákvörðunarrétt og ferðafrelsi barnsins umfram það sem telst til eðlilegra uppeldisaðferða.“
Margrét R. Halldórsdóttir
Meistararannsókn Margrétar, sem unnin er í samstarfi við Atla F. Magnússon atferlisfræðing, snýst um nauðung gagnvart börnum sem búa við sérúrræði á Íslandi, þ.e. eru í skammtímavistun og sérskólum, en þar dveljast börn með þroska- og hegðunarfrávik.
„Við höfum bæði unnið mikið með börnum með sérþarfir. Þess vegna vildum við vinna að rannsókn sem gæti stuðlað að framförum í réttindamálum þeirra. Nauðung gagnvart börnum er viðkvæmt og mikilvægt viðfangsefni, sem hefur þó lítið sem ekkert verið til umfjöllunar hér á landi. Til að leggja mat á tíðni og eðli nauðungar spurðum við starfsfólk sem vinnur að sérúrræðum fyrir börn hvort fyrir kæmi að börnunum væri haldið, hvort þau væru bundin eða spelkur notaðar til að hefta hreyfingar þeirra og ferðafrelsi eða hvort börnin væru flutt á milli staða eða þau lokuð inni í herbergjum,“ útskýrir Margrét.
Niðurstöðurnar bjóða upp á tækifæri til að ræða þetta flókna mál á upplýstan hátt, að sögn Margrétar. „Í ljós kom að á tveggja vikna tímabili var nauðung beitt í 128 tilfellum en rannsóknin náði til 347 barna. Sum barnanna voru aldrei beitt nauðung en önnur oftar en einu sinni. Oftast var börnum haldið eða þeim fylgt á milli staða gegn þeirra vilja. Einnig kom fram að starfsfólkið taldi úrræðin sjaldan vera hættuleg fyrir börnin eða það sjálft en það óskaði þó eftir frekari þjálfun. Á 60% vinnustaða voru ekki til verklagsreglur um nauðung,“ segir Margrét enn fremur.
Leiðbeinendur: Atli F. Magnússon, atferlisfræðingur hjá Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, og Steinunn Gestsdóttir, dósent við Sálfræðideild.