Helgi Gunnlaugsson, prófessor við Félags- og mannvísindadeild, og Snorri Örn Árnason, stundakennari við Félags- og mannvísindadeild
„Grundvallareinkenni góðs réttarfars eru að allir séu jafnir fyrir lögum. Erlendar rannsóknir benda hins vegar til að framkvæmd laga sé ekki alltaf með þessum hætti og að félagsleg einkenni brotamanns skipti jafnvel meira máli en það hversu brot hans er alvarlegt,“ segir Helgi Gunnlaugsson, prófessor í félagsfræði.
Þar sem fáar rannsóknir á þessu efni hafa verið gerðar á Íslandi ákváðu Helgi og Snorri Örn Árnason, félagsfræðingur hjá Lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu og stundakennari við Háskóla Íslands, að rannsaka hvort félagsleg einkenni brotamanns, eins og kyn eða þjóðerni, hefðu áhrif á afstöðu almennings til refsinga.
Helgi Gunnlaugsson
„Grundvallareinkenni góðs réttarfars eru að allir séu jafnir fyrir lögum. Erlendar rannsóknir benda hins vegar til að framkvæmd laga sé ekki alltaf með þessum hætti og að félagsleg einkenni brotamanns skipti jafnvel meira máli en það hversu brot hans er alvarlegt.“
Gögnin voru byggð á rannsókn, sem Norræna sakfræðiráðið stóð að, á afstöðu almennings og dómara til refsinga á Norðurlöndum. Sendur var spurningalisti til stórs úrtaks Íslendinga þar sem þátttakendur svöruðu til um hver væri viðeigandi refsing í alvarlegum afbrotamálum út frá atvikslýsingu. Sett voru upp tilbúin dæmi um sambærileg mál með ólíka gerendur, annars vegar Íslendinga og hins vegar útlendinga. Einnig voru sett upp mál með gerendum af hvoru kyni. Málin sem skoðuð voru fólu í sér makaofbeldi, fíkniefnasmygl og nauðgun.
Niðurstöður rannsóknarinnar leiddu í ljós að kyn brotamanns skipti meira máli en þjóðerni hans. Heldur fleiri vildu þó dæma útlending til fangelsisvistar en Íslending en munurinn á refsilengdinni var óverulegur. Eðli brotsins sjálfs virtist því skipta meira máli en þjóðerni brotamannsins. „Hugsanlega má túlka niðurstöðurnar sem svo að fordómar í garð útlendinga séu ekki mjög útbreiddir hér á landi,“ segir Helgi. Þátttakendur höfðu almennt meiri samúð með geranda ef hann var kona og því er spurning hvort fólk telji konur frekar fórnarlömb aðstæðna en karla. „Tæplega helmingur svarenda vildi dæma karl til þriggja ára vistar í fangelsi eða lengur en um 30% svarenda konu fyrir sama brot,“ bendir Snorri á.