Útgáfuhóf: Sköpun samfélagslega auðgandi hagkerfis fyrir velsæld

Útgáfuhóf fimmtudaginn 28. maí 2026 kl 15-17 í Hátíðasal Háskóla Íslands

Kristín Vala Ragnarsdóttir og Ásgeir Brynjar Torfason munu kynna nýútkomna bók sína Creating a Regenerative Economy for Wellbeing (lausleg þýðing: Sköpun samfélagslega auðgandi hagkerfis fyrir velsæld).  Bókin kom út í apríl 2026 í Companion bókaseríu Edward Elgar, sem er alþjóðlegur akademískur útgefandi í Bretlandi.

Bókin er þverfagleg og fjallar um hagkerfi sem byggist á sjálfbærni, því núverand hagkerfi er ein helsta rótin að þeirri heimskrísu sem mannkynið stendur frammi fyrir: Hnignun líffræðilegrar fjölbreytni, loftslagsbreytinga og mengunar.  Auk þess hefur ójöfnuður aukist þrátt fyrir að færri búi í sárri fátækt.

Á kynningunni munu Kristín Vala og Ásgeir Brynjar fara yfir þrjá hluta bókarinnar: Sögulegt yfirlit, nýja hugsun úr fræðunum með raundæmum, og vísa leiðina áfram. Samþætting þekkingar úr náttúruvísindum og nýrri hagrænni hugsun er forsendan fyrir því að þróa áfram til betri vegar hið ósjálfbæra auðlindadrifna heimshagkerfi.

Að loknum stuttum erindum höfunda verður samtal með þátttöku úr sal. Fundarstjóri er Katrín Oddsdóttir, lögfræðingur. Eftir bókarkynninguna verður útgáfunni fagnað með léttum veitingum.

Þessi kynning er styrkt af Jarðvísindastofnun, Sjálfbærnistofnun HÍ sem og embætti rektors auk námsbrautar í Umhverfis- og auðlindafræði.

Nánar um efni bókarinnar:  

Fyrsti hluti veitir sögulegt yfirlit: Í fyrsta kafla er núverandi ástandi heimsins lýst með áherslu á yfirvofandi auðlindaskort, hnignun vistkerfa og líffjölbreytileika sem og vaxandi mengun. Þessum ferlum hefur ekki verið afstýrt vegna hagnaðarsóknar og kapítalískrar útdráttarhyggju.  Heimshagkerfið hefur þannig stuðlað að eyðileggingu plánetunnar Jörð með því að einblína á hagvöxt.  Í öðrum kafla er dregið saman hvernig vestrænar þjóðir högnuðust af auðlindum annarra landa með nýlendustefnu og þrælahaldi.  Í þriðja kafla er saga nýfjálshyggjunnar dregin fram og þau skaðlegu áhrif sem hún hefur haft um heim allan.

Miðhluti bókarinnar fjallar um hina nýju hugsun sem sprottið hefur fram á ólíkum fræðasviðum: í fjórða kafla er farið yfir hvers vegna forsendan um sjálfselskar manneskjur líkt og „homo economicus“ í hagfræðilíkönum er ekki raunsönn, þar sem fyrir liggur að mannkynið hefur þróast áfram byggt á samvinnu.  Í fimmta kafla er vikið að því hvers vegna það er mikilvægt að skilja takmörk jarðar, líkt og fram kom hjá Meadows o.fl. 1972 í bókinni Endimörk vaxtarins.  Í sjötta kafla er farið yfir helstu þætti í að byggja upp nýtt hagkerfi – svo sem samvinnufélög, vistþorp, grenndarhagkerfi, auðgandi landbúnað o.fl.  Loks er í sjöunda kafla tekið saman mikilvægi jöfnuðar, bæði jafnrétti milli kynja og jafnræði hvað auðskiptingu varðar.

Vísað fram á veginn kallast þriðji og síðasti hluti bókarinnar, þar er fyrst fjallað um nýja leiðtoga sem hafa gildi oft kennd við konur.  Farið er yfir mikilvægi þess að framlag kvenna til hagkerfisins sé tekið með í reikninginn (sem ekki er gert nægilega þegar verg landsframleiðsa er reiknuð), og að raddir kvenna heyrist sem hafa bent á aðrar leiðir til að reka hagkerfi, t.d. umönnunnarhagkerfi og feminískt hagkerfi.  Þá er fjallað um alþjóðlegu velsældarsamtökin (Wellbeing Economy Alliance – WEAll) og velsældarbandalagið (Wellbeing Economy Governments – WEGo) sem spratt út úr WEAll og fjórir kvenþjóðarleiðtogar fóru fyrir.  Einnig fjalla þau um þau lönd sem leidd voru af konum gekk betur að vernda lífa borgara landanna. Í næst síðasta kafla er því hagkerfi sem bókin leggur drög að lýst og bent á aðra mælikvarða en verga landsframleiðslu mat á velgengni þjóða og loks er í síðasta kaflanum sett fram framtíðarsýn fyrir árið 2035.

Nánar um höfundana:

Höfundar bókarinnar koma með ferska sýn á hvernig skapa megi auðgandi eða nærandi hagkerfi sem að dregur úr þeirri eyðingu sem valdið hefur núverandi vanda varðandi vistkerfi, hrun líffræðilegs fjölbreytileika og loftslagsvá auk mengunar.  Notuð eru alþjóðleg dæmi til þess að gera bókina gagnlega ekki aðeins fyrir háskólafólk heldur einnig þá sem starfa við stjórnsýslu og stefnumótun á vegum hins opinbera og fyrirtækja.  Lögð er áhersla á að taka tillit til þess að yfirstíga ekki þolmörk Jarðarinnar þegar efnahagsstefna er mótuð og innleidd, þannig að sjálfbærni nái að verða leiðarljós til framtíðar.

Kristín Vala Ragnarsdóttir er prófessor emerita í jarð- og sjálfbærnivísindum við Jarðvísindastofnun Háskóla Íslands.  Ásgeir Brynjar Torfason er ritstjóri Vísbendingar vikurits um efnahagsmál auk þess að starfa að sjálfstæðum rannsóknum við Reykjavíkurakademíuna.  Kristín Vala og Ásgeir Brynjar sameina þverfaglega þekkingu sína á hagfræði og náttúruvísindum til að endurhugsa hið ósjálbæra og auðlindadrifna heimhagkerfi.  Með áherslu á vandann við ójöfnuð draga þau fram þörfina fyrir auðgandi/nærandi hagkerfi til að ná sjálfbærni fyrir langtíma velsældar Jarðarinnar.