Freydís Vigfúsdóttir, stundakennari við Líf- og umhverfisvísindadeild
Margæsin er hánorrænn varpfugl sem fer hér um á vorin til að hlaða tankinn fyrir næsta áfanga í gríðarlegu langflugi. argæsin er í hópi þeirra gæsa sem ferðast hvað lengst en þær fljúga héðan á vorin yfir þveran Grænlandsjökul á varpstöðvar nyrst í Kanada.
Á haustin koma þær síðan aftur, á leið sinni á vetrarstöðvar á Írlandi. Freydís Vigfúsdóttir, sérfræðingur við Háskóla Íslands, hefur tekið þátt í viðamiklum og fjölþjóðlegum rannsóknum á þessum magnaða fugli.
„Ef ég gæti valið mér ofurkraft myndi ég velja að geta flogið – en fyrir utan það þá er ég að mörgu leyti farfugl í eðli mínu, svona eins og margæsin,“ segir Freydís og hlær en hún er einn viðmælenda í þáttaröðinni Fjársjóður framtíðar. Fjórði þátturinn er alfarið helgaður rannsóknum á fuglum en Freydís rannsakar nú með hópi vísindamanna frá Exeter-háskóla í Cornwall áhrif umhverfis á margæsastofninn í heild; á viðkomustöðum eins og hér og einnig á vetrar- og varpstöðvum.
„Við skoðum t.d. gæði fæðusvæða, truflun frá mönnum, félagskerfi fuglanna og áhrif skyldleika,“ segir Freydís. Hún vinnur rannsókn sína í samstarfi við Náttúrufræðistofnun Íslands og með stuðningi frá RANNÍS.
Freydís Vigfúsdóttir
„Ef ég gæti valið mér ofurkraft myndi ég velja að geta flogið – en fyrir utan það þá er ég að mörgu leyti farfugl í eðli mínu, svona eins og margæsin.“
„Minn þáttur í rannsókninni veit einkum að áhættuhegðun við mismunandi aðstæður. Ég skoða breytileika milli ólíkra svæða og árstíma. Einstaklingarnir taka oft mikla áhættu nærri farflugi að vori, þegar gæsirnar þurfa að éta nánast hverja stund til að byggja upp nægjanlegan forða fyrir 4500 kílómetra langt farflug frá vetrarstöð á Írlandi á varpstöðvar í Norður-Kanada. Áhættuhegðuninni fylgir streita og jafnvel neikvæð áhrif á varp.“
Stuart Bearhop, prófessor í dýravistfræði við Exeter-háskóla í Cornwall, leiðir rannsóknina á margæsinni sem m.a. er unnin í nánu samstarfi við bresku náttúruverndarsamtökin. Háskóli Íslands aðstoðar við verkefnið hér heima.
Freydís vinnur við rannsóknir á margæs hér heima og á Írlandi og í þáttaröðinni förum við með henni og samstarfsmönnum alla leið til nyrstu héraða Kanada.
„Það sló mann hve mikil auðn er á varpsvæði margæsarinnar og maður undrast hvernig grasbítur fer að því að lifa og verpa á slíkum stað þar sem ekkert er að hafa. Þetta tekst þeim þó.“
Við rannsóknirnar í Kanada lentu vísindamennirnir í návígi við heimskautaúlfa og hungraðan hvítabjörn. „Úlfarnir merktu sér svæði og migu gjarnan á fjórhjól og matarkistur. Eina nóttina kom ísbjörn og gerði sig líklegan til að gera usla. Sem betur fer vorum við vel undirbúin og hröktum björninn á brott með viðvörunarskotum úr bjarnafælum,“ segir Freydís.
