Jörundur Svavarsson, prófessor við Líf- og umhverfisvísindadeild
Í fyrra voru 80 ár liðin frá því að franska rannsóknaskipið Pourquoi-Pas? fórst í aftakaveðri undan Mýrum í Borgarfirði. Með Pourquoi-Pas? fórust 40 manns, þeirra á meðal læknirinn, vísindamaðurinn og leiðangursstjórinn Jean-Baptiste Charcot.
Segja má að sjávarlíffræðingurinn Jörundur Svavarsson hafi tekið á táknrænan hátt við keflinu af Charcot í lífríkisrannsóknum við Ísland. Jörundur hefur nefnilega stundað rannsóknir í hafinu við Ísland allan sinn feril og því fór vel á því að hann væri einn þeirra sem stóðu að sérstakri sýningu um vísindaleg afrek Charcots í Norðurhöfum.
„Charcot kom við á Íslandi á millistríðsárunum, sennilega í 14 leiðöngrum á Norðurslóðir og stoppaði víða í hverri ferð. Líklega gætu þetta verið einhver 40 skipti sem skipið lagðist að bryggju í íslenskri höfn. Hann var þá þegar mjög vel þekktur landkönnuður, en hann hafði átt vetursetu tvisvar við Suðurskautslandið, annars vegar á rannsóknaskipinu Français og hins vegar á Pourquoi-Pas?“ segir Jörundur og bætir því við að þjóðarsorg hafi orðið á Íslandi þegar Pourquoi-Pas? fórst 16. september 1936 á Mýrunum.
Jörundur Svavarsson
„Þetta eykur skilning á samskiptum Frakka og Íslendinga á liðinni öld og afraksturinn núna síðast var fólginn í veglegri sýningu um líf og starf Charcots, í bók um Charcot í þýðingu Friðriks Rafnssonar og í útgefnu frímerki með Pourquoi-Pas?“
„Pourquoi-Pas? var vel útbúið rannsóknaskip og Charcot lagði ætíð áherslu á þátttöku ungra vísindamanna í rannsóknaleiðöngrum á suðurog norðurslóðum. Rannsóknarleiðangrarnir voru þverfaglegir og ýtrustu áherslur á faglega vinnu. Charcot og félagar voru því í sjávarrannsóknum sínum á fyrri hluta síðustu aldar að vinna að sömu viðfangsefnum og unnin eru í dag í rannsóknasetrum Háskóla Íslands, einkum þess seturs sem staðsett er í Sandgerði þar sem áhersla er lögð á sjávarrannsóknir.“
Jörundur segir það efla skilning á sögu landkönnunar og sjávarrannsókna að minnast Charcots og Pourquoi-Pas? „Þetta eykur skilning á samskiptum Frakka og Íslendinga á liðinni öld og afraksturinn núna síðast var fólginn í veglegri sýningu um líf og starf Charcots, í bók um Charcot í þýðingu Friðriks Rafnssonar og í útgefnu frímerki með Pourquoi-Pas? Að auki voru árlegir fyrirlestrar og málþing um Charcot og sjálft rannsóknaskipið.“