Sólrún Sigurðardóttir, MS í umhverfis- og auðlindafræði
„Það er óhugnanlegt að hugsa til þess að milljónir manna í heiminum eru vannærðar og svelta á sama tíma og talið er að þriðjungur matvæla í heiminum fari til spillis árlega,“ segir Sólrún Sigurðardóttir sem lauk meistaranámi í umhverfis- og auðlindafræði í febrúar 2017. Hún vildi leggja sitt af mörkum til að draga úr matarsóun og kannaði því í meistaraverkefni sínu þá sálfræðilegu þætti sem liggja að baki matarsóun á heimilum.
„Í grófum dráttum bar ég saman tvær þekktar kenningar innan sálfræðinnar og kannaði hvort hægt er að skilja hvað liggur að baki hegðun okkar þegar kemur að matarsóun, hvort ákveðnir þættir virka sem hvatar til að minnka matarsóun eða ýta frekar undir að við hendum matvælum,“ segir hún.
Áhugi Sólrúnar á matarsóun kviknaði þegar hún vann sem starfsnemi með samtökunum Landvernd að fyrstu rannsókninni á magni matarsóunar á reykvískum heimilum. Hún bendir á að allar athafnir tengdar mat séu rótgrónar í hegðun okkar og því sé áhugavert að skoða matarsóun út frá sálfræðilegu sjónarhorni. „Matarsóun er líka áhugavert viðfangsefni því hún hefur áhrif á alla þrjá þætti sjálfbærrar þróunar. Umhverfisáhrif af matarsóun og framleiðsluferlinu öllu eru t.d. gríðarleg. Samfélagið og ekki síst neytandinn getur einnig sparað helling við að sóa ekki matvælum sem búið er að kaupa,“ bendir hún á.
Sólrún Sigurðardóttir
Umhverfisáhrif af matarsóun og framleiðsluferlinu öllu eru t.d. gríðarleg. Samfélagið og ekki síst neytandinn getur einnig sparað helling við að sóa ekki matvælum sem búið er að kaupa.“
Í rannsókninni, sem Sólrún vann með Rögnu Benediktu Garðarsdóttur, dósent í sálfræði, var spurningakönnun send til nemenda við Háskóla Íslands þar sem þátttakendur voru spurðir út í undirþætti kenninganna tveggja, til dæmis um viðhorf, gildi, trú (e. beliefs), félagslegan þrýsting og út í matarsóun á heimili sínu.
Niðurstöður rannsóknarinnar benda til að kenningin um ígrundaða hegðun, sem hefur mikið verið notuð innan sálfræðinnar til að útskýra ýmiss konar athafnir tengdar umhverfisvænni hegðun, sé betur fallin til að útskýra vilja einstaklings til að minnka matarsóun en hin kenningin sem prófuð var og tengist siðferðislegri skyldu einstaklings til að minnka matarsóun sína út frá t.d. alvarlegum áhrifum sem við blasa vegna hnattrænnar hlýnunar. Þá kemur í ljós að svokölluð skynjuð stjórn einstaklings dregur hvað mest úr matarsóun. „Í henni felst að ef einstaklingur telur sig til dæmis hafa stjórn á og getu til að minnka matarsóun sína er hann líklegri til að reyna að minnka hana og hafa jákvæð viðhorf til matarsóunar.“
Sólrún segist vonast til að rannsóknin auki þekkingu á þeim þáttum sem liggja að baki matarsóun og að hægt verði að nýta niðurstöðurnar við að hanna möguleg inngrip, sem sporna gegn matarsóun á heimilunum, og til herferða gegn matarsóun.
Leiðbeinandi: Ragna Benedikta Garðarsdóttir, dósent við Sálfræðideild.
Aðstoðarleiðbeinandi: Guðmundur B. Arnkelsson, prófessor við Sálfræðideild.