Halldór Pálmar Halldórsson, forstöðumaður Rannsóknaseturs Háskóla Íslands á Suðurnesjum, og Hermann Dreki Guls, rannsóknarmaður við setrið
Íslendingar eiga mikið undir því að hafið í kringum landið haldist sem hreinast enda hefur mengun mikil áhrif á lífríki og jafnframt á afkomu einnar af helstu atvinnugreinum landsins, sjávarútvegsins. Við Rannsóknasetur Háskóla Íslands í Sandgerði gera starfsmenn sér vel grein fyrir þessu og hafa stundað afar athyglisverðar rannsóknir á áhrifum mengandi efna á sjávarlífverur.
„Ég hef aðallega stundað rannsóknir á áhrifum mengunar á lindýr og fiska en hingað til hafa krabbadýr lítið verið skoðuð hér við land í þessum tilgangi. Nú hefur hins vegar gefist tækifæri til þess þar sem mikil reynsla og þekking er til staðar á setrinu á þessu sviði,“ segir Halldór Pálmar Halldórsson, líffræðingur og forstöðumaður setursins, um nýtt rannsóknarverkefni sem hann vinnur að.
„Rannsóknin snýst um að kanna notagildi þriggja krabbategunda í mengunarrannsóknum við Ísland. Grjótkrabbi, bogkrabbi og trjónukrabbi eru ofarlega í fæðukeðjunni í þeim vistkerfum á hafsbotni sem þeir þrífast í. Það gerir þá líklega til að endurspegla fjölbreytilegt mengunarálag og geta þeir því talist hentugar vísitegundir í mengunarrannsóknum,“ útskýrir Halldór Pálmar en vísitegund gefur í þessu tilviki vísbendingar um áhrif mengunar á lífríkið.
Halldór Pálmar Halldórsson og Hermann Dreki Guls
„Grjótkrabbi, bogkrabbi og trjónukrabbi eru ofarlega í fæðukeðjunni í þeim vistkerfum á hafsbotni sem þeir þrífast í. Það gerir þá líklega til að endurspegla fjölbreytilegt mengunarálag og geta þeir því talist hentugar vísitegundir í mengunarrannsóknum.“
Ein þessara þriggja krabbategunda, grjótkrabbinn, er nýr landnemi. „Hann fannst fyrst hér við land árið 2006 og við á setrinu hófum viðamiklar rannsóknir á landnámi hans og í kjölfarið fylgdu rannsóknir á öðrum krabbategundum á grunnslóð. Á undanförnum árum hefur færst í vöxt að nota vísitegundir við rannsóknir á mengun hafsins og þannig leita nýrra leiða til að meta mengunarálag á sjávarlífverur á sem fjölbreyttastan hátt,“ segir Halldór Pálmar, spurður um upphaf rannsóknarinnar.
Halldór Pálmar hefur ásamt Hermanni Dreka Guls, starfsmanni setursins, nýtt sérstök ker í tilraunastofu Rannsóknasetursins til að meta áhrif mengunar á krabba en þannig geta þeir stýrt mengunarálagi í hverju keri. „Fyrstu niðurstöður lofa góðu og í nánustu framtíð stefnum við að fjölbreytilegum mengunarrannsóknum með aðstoð þessara dýra,“ segir Halldór Pálmar.
Hann segir rannsóknirnar auka þekkingu á lífeðlisfræði krabbadýra sem nýtist vísindunum almennt, hvort sem er við rannsóknir á líffræði dýranna eða í eiturefnavistfræði. „Með þessari nálgun í mengunarrannsóknum aukast jafnframt möguleikar í umhverfisvöktun og rannsóknum á mengun hafsins á norðurslóðum sem samfélagið nýtur góðs af,“ segir hann að lokum.