Særún Lísa Birgisdóttir, MA frá Félags- og mannvísindadeild
Samskipti breskra og bandarískra hermanna í seinni heimsstyrjöldinni við konur á Íslandi hafa oft verið nefnd ástandið og hafa allnokkrar rannsóknir verið gerðar á þessu fyrirbrigði. Aftur á móti hefur lítið verið fjallað um þá karlmenn sem voru í ástandinu, en það var viðfangsefni Særúnar Lísu Birgisdóttur í meistararitgerð hennar í þjóðfræði sem ber heitið ,,Hommar eða huldufólk?“
„Ritgerðin er hálfgert framhald af BA-ritgerð minni sem fjallaði um homma í ástandinu. Ég var hvött til að halda áfram með það efni í meistararitgerðinni,“ segir Særún. Í þetta sinn fer hún dýpra ofan í efnið og fjallar um þá þöggun sem á sér stað í samfélaginu, jafnvel enn þann dag í dag.
Særún Lísa Birgisdóttir
„Ritgerðin er hálfgert framhald af BA-ritgerð minni sem fjallaði um homma í ástandinu. Ég var hvött til að halda áfram með það efni í meistararitgerðinni.“
Samkynhneigðir lifðu í felum með kynhneigð sína á þessum tíma og Særún skoðar hvaða áhrif fordómar höfðu á stöðu samkynhneigðra ásamt því að kafa ofan í þjóðsögur Íslendinga sem hún segir sýna skýrt hvað brennur á í samfélaginu hverju sinni. Særún leitast við að sýna fram á hvernig hlutverk huldufólks hafi færst yfir á homma í sögum sem gengu manna á meðal, en huldufólk var talið hættulegt og sagt lokka til sín börn. Særún bendir á að í samfélaginu heyrist enn raddir sem telji gleðigöngu Hinsegin daga hafa slæm áhrif á börn og hommar séu jafnvel tengdir við barnaníð.
Særún skoðaði einnig tengingu milli sagna um valdamenn í þjóðsögum sem hurfu út í nóttina inn í hulduheima til að sofa hjá huldukonum og þeirra karlmanna sem voru í ástandinu og urðu að fara leynt með samband sitt við aðra menn. Hún segist hafa orðið vör við að það sé enn mikil þöggun um þetta tímabil. Hún hafi reynt að ná sambandi við fjölskyldu manns sem var í ástandinu en fólkið hafi neitað að tjá sig um málið. ,,Það eru enn undirliggjandi fordómar gagnvart þessum mönnum sem voru í ástandinu, líkt og það vilji enginn opna þessa umræðu,“ segir Særún og bætir við að lokum: „Þar geta sagnir, orðrómur og blaðaumfjöllun komið sterk inn og gefið okkur sýn á það sem annars er falið.“
Leiðbeinandi: Gísli Sigurðsson, rannsóknaprófessor við Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum.