Doktorsvörn í læknavísindum - Alexandra Aldís Heimisdóttir

Föstudaginn 12. júní ver Alexandra Aldís Heimisdóttir doktorsritgerð sína í læknavísindum við Læknadeild Háskóla Íslands. Ritgerðin ber heitið: Blæðingar eftir hjartaaðgerðir: Tíðni, áhættuþættir, fylgikvillar og horfur. Bleeding following cardiac surgery: Incidence, risk factors, complications and outcomes.

Andmælendur eru dr. Lars Erik Sören Berg, prófessor og yfirlæknir við Háskólasjúkrahúsið í Linköping, og dr. John-Peder Escobar Kvitting, prófessor við Háskólasjúkrahúsið og Háskólann í Osló.

Umsjónarkennari og leiðbeinandi var Tómas Guðbjartsson, prófessor. Auk hans sátu í doktorsnefnd Anders Jeppsson, prófessor, Karl K. Andersen, prófessor og Sigurbergur Kárason, prófessor.

Sædís Sævarsdóttir, prófessor og deildarforseti Læknadeildar, stjórnar athöfninni sem fer fram í Hátíðasal Háskóla Íslands og hefst kl. 09:00.

Ágrip

Blæðingar eftir hjartaaðgerðir eru algengur og klínískt mikilvægur fylgikvilli sem tengist aukinni sjúkdómsbyrði, dánartíðni, lengri sjúkrahúsdvöl og hærri kostnaði fyrir heilbrigðiskerfið. Þrátt fyrir að ýmsar skammtímaafleiðingar mikilla blæðinga og enduraðgerða vegna blæðingar séu vel þekktar, er minna vitað um langtímahorfur þessara sjúklinga og niðurstöður rannsókna á ákveðnum áhættuþáttum hafa verið misvísandi. Markmið þessarar ritgerðar var að rannsaka blæðingafylgikvilla eftir hjartaaðgerðir, með sérstakri áherslu á kransæðahjáveituaðgerðir, áhættuþætti mikilla blæðinga og afdrif sjúklinga til skamms og langs tíma.

Ritgerðin er byggð á fimm afturskyggnum hóprannsóknum sem náðu til heillar þjóðar. Rannsókn I byggðist á gögnum rúmlega 48 þúsund sjúklinga úr SWEDEHEART-gagnagrunninum sem gengust undir kransæðahjáveitu og/eða hjartalokuskiptaaðgerð í Svíþjóð á árunum 2006–2015, en rannsóknir II–V náðu til allra sjúklinga sem gengust undir kransæðahjáveituaðgerð á Íslandi á árunum 2001–2022. Rannsóknir I og II sýndu að enduraðgerð vegna blæðingar tengdist marktækt aukinni 30 og 90 daga dánartíðni, hærri tíðni heilablóðfalls, bráðs nýrnaskaða og lengri sjúkrahúsdvöl. Hins vegar tengdist enduraðgerð ekki aukinni langtímadánartíðni meðal þeirra sjúklinga sem lifðu af fyrsta tímabilið eftir aðgerð. Rannsókn III sýndi að hækkuð dreifibreidd rauðra blóðkorna (RDW) fyrir aðgerð tengdist sjálfstætt auknum blæðingum eftir aðgerð, meiri þörf fyrir blóðhlutagjafir, tíðari enduraðgerðum vegna blæðingar og fleiri fylgikvillum, en ekki aukinni 30 daga dánartíðni. Rannsókn IV sýndi að notkun SSRI/SNRI lyfja fyrir aðgerð tengdist hvorki aukinni blæðingu, blóðhlutagjöfum, fylgikvillum né dánartíðni eftir kransæðahjáveituaðgerð. Að lokum sýndi rannsókn V fram á verulega lækkun í tíðni blóðhlutagjafa á 18 ára tímabili, sem líklega endurspeglar framfarir í skurðtækni, blóðsparandi aðferðum og meðferð blæðinga og blóðhlutagjafa. Kvenkyn, lágur líkamsþyngdarstuðull, notkun blóðflöguhemjandi lyfja og skert nýrnastarfsemi reyndust mikilvægir áhættuþættir mikilla blæðinga.

Niðurstöðurnar veita nýja innsýn í blæðingafylgikvilla eftir hjartaaðgerðir og undirstrika mikilvægi áhættumats fyrir aðgerð, snemmbærrar íhlutunar og nútímalegrar blóðstjórnunar til að bæta horfur sjúklinga.

Abstract

Bleeding following cardiac surgery is a common and clinically important complication associated with increased morbidity, mortality, prolonged hospital stay, and higher healthcare costs. Although several short-term consequences of excessive bleeding and re-exploration are well recognised, less is known about long-term outcomes, and findings regarding certain proposed risk factors have been conflicting. This thesis investigates bleeding complications after cardiac surgery, with particular emphasis on coronary artery bypass grafting (CABG), risk factors for excessive bleeding, and both short- and long-term patient outcomes.

The thesis is based on five retrospective nationwide cohort studies. Study I included over 48,000 patients from the SWEDEHEART registry who underwent CABG and/or valve replacement surgery in Sweden between 2006 and 2015, while Studies II–V included all patients undergoing CABG in Iceland between 2001 and 2022. Papers I and II showed that re-exploration for bleeding was associated with significantly increased 30- and 90-day mortality, higher rates of stroke, acute kidney injury, and prolonged hospital stay. However, re-exploration was not associated with increased long-term mortality among patients surviving the early postoperative period. Paper III showed that elevated preoperative red cell distribution width (RDW) was independently associated with increased postoperative bleeding, transfusion requirements, re-exploration for bleeding, and perioperative complications, but not with increased 30-day mortality. Paper IV demonstrated that preoperative SSRI/SNRI therapy was not associated with increased bleeding, transfusion requirements, perioperative complications, or mortality after CABG. Finally, Paper V showed a substantial decline in perioperative transfusion rates over an 18-year period, likely reflecting improvements in surgical techniques, blood conservation strategies, and perioperative transfusion management. Female sex, low body mass index, antiplatelet therapy, and impaired renal function were identified as important predictors of excessive bleeding.

Overall, the findings provide new insights into bleeding complications after cardiac surgery and highlight the importance of preoperative risk stratification, timely intervention, and modern blood management strategies to improve patient outcomes.

Um doktorsefnið

Alexandra Aldís Heimisdóttir er fædd árið 1994 í Reykjavík. Hún lauk stúdentsprófi af náttúrufræðibraut Menntaskólans við Hamrahlíð árið 2014 og læknaprófi frá læknadeild Háskóla Íslands árið 2021. Að loknu sérnámsgrunnsári starfaði Alexandra sem sérnámslæknir við meinafræðideild Landspítala. Árið 2025 flutti hún til Bergen í Noregi þar sem hún hóf framhaldsnám í meinafræði við Patologiavdelingen á Haukeland-háskólasjúkrahúsinu. Samhliða námi og klínískum störfum hefur hún sinnt klínískum rannsóknum frá öðru ári í læknanámi.

Foreldrar Alexandru eru Heimir Karlsson, útvarps- og sjónvarpsmaður á Bylgjunni, og Rúna Guðmundsdóttir, kennari og fornleifa- og listfræðingur. Sambýlismaður Alexandru er Hilmar Ómarsson tölvunarfræðingur. Dóttir þeirra er Emilía Eldey.