Fljótt flýgur fiskisagan - orðrómar í háskólasamfélagi

Efnisyfirlit

Fordómar og ofbeldi gagnvart jaðarsettum hópum.. 1

Fordómar 1

Hvað eru fordómar?. 1

Hvað eru staðalmyndir?. 2

Öráreitni 2

Orðin okkar: Hvað er hatursorðræða?. 2

Ég vil aðstoð. 2

Varðst þú vitni að hatursorðræðu?. 3

Tilkynna atvik: 3

Aðstoð fyrir brotaþola. 3

Aðstoð fyrir gerendur 4

Fordómar og ofbeldi gagnvart jaðarsettum hópum

Sú hegðun getur verið áreiti sem virðist meinlaus en veldur samt óþægindum eða verið hreint ofbeldi byggt á fordómum og hatri.

Dæmi um þessa hegðun er:

Hvað eru jaðarsettir hópar?

Jaðarsetning er þegar manneskja eða hópur er settur til hliðar og lengra frá því sem aðrir hafa auðveldari aðgang að.

Fólk í jaðarsettum hópi getur átt erfitt með að gera suma hluti eða átt erfiðara með að fá aðgang að grunnþjónustu og öðrum tækifærum sem aðrir eiga auðvelt með að fá.

Þeir hópar sem eru oft jaðarsettir eru til dæmis fólk af erlendum uppruna, fólk með dökkan húðlit, innflytjendur, flóttafólk, hinsegin fólk, fátækir og fatlaðir.

Mikilvægt er að muna að fólk í sama hópi getur fundið mismikið fyrir jaðarsetningu.

Lesa meira um jaðarsetta hópa

Fordómar

Fordómar er að dæma einhvern fyrir fram, oft vegna skoðana sem eru ekki byggðar á raunveruleikanum eða vegna vanþekkingar og ótta.

Fólk í jaðarhópum er líklegra en aðrir til að verða fyrir fordómum.

Þegar fordómar gegn hópi teljast eðlilegir þá er líklegra að hópurinn verði fyrir áreiti. Áreiti þróast svo oft í að ofbeldi er beitt gegn hópnum. Minni líkur eru líka á að hópurinn fái aðstoð. Þess vegna er mikilvægt að berjast við fordóma frá byrjun.

Hvað eru fordómar?

Að dæma fyrir fram.
Að byggja álit og skoðanir á fólki á staðalmyndum.
Að dæma eftir uppruna, þjóðerni, trú, kyni, kynhneigð eða öðru slíku.
Fordómar byggja oft á ákveðinni vanþekkingu, ótta og óöryggi.
Að aðskilja „okkur“ frá „hinum“.

Hvað eru staðalmyndir?

Staðalmyndir eru alhæfingar um alla einstaklinga sem tilheyra ákveðnum hóp. Þær geta verið jákvæðar (allir X eru gáfaðir) og neikvæðar (allir X eru þjófar), stundum á sama tíma. Þær eru einfaldaðar og oft fordómafullar útgáfur af raunverulegu fólki í hópi, byggðar á sögusögnum, fréttaflutningi og birtingarmyndum (til dæmis í þáttum og kvikmyndum).

Öráreitni

Öráreitni er íslensk þýðing á enska orðinu „microagression.“ Öráreitni eru hversdagslegir fordómar. Það þýðir að þeir geta komið fram í daglegri hegðun og samskiptum án þess að neinn taki sérstaklega eftir þeim nema þolandinn sjálfur.

Lesa meira um öráreitni

Heimild: https://www.112.is/ofbeldi-jadarhopar

Orðin okkar – átak Jafnréttisstofu

Orðin okkar: Hvað er hatursorðræða?

Hatursorðræða er tjáning fordóma eða haturs í garð tiltekinna hópa, t.d. vegna kyns, kynþáttar, þjóðernisuppruna, trúar, lífsskoðunar, fötlunar, aldurs, kynhneigðar, kynvitundar, kyneinkenna eða kyntjáningar. Með fordómum er t.d. átt við fyrirfram mótaðar skoðanir sem byggja ekki endilega á raunverulegri reynslu.

Hatursorðræða getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir einstaklinga, hópa og samfélagið allt. Þau sem verða fyrir hatursorðræðu kunna að upplifa ótta, niðurlægingu, hræðslu, kvíða, reiði, einangrun, öryggisleysi og þunglyndi. Hræðslan kann einnig að ná til aðstandenda þeirra og þess hóps eða samfélags sem samsamar sig með þeim. Hatursorðræða ýtir undir misrétti í samfélaginu og eykur hættuna á að þau sem verði vitni að henni umberi eða taki þátt í ofbeldi gegn tilteknum hópi fólks. Sé hatursorðræða viðvarandi verður til jarðvegur fordóma, sem viðheldur útskúfun, jaðarsetningu og niðurlægingu.

Í góðu og heilbrigðu lýðræðislegu samfélagi þurfa fjölbreyttar raddir að heyrast. Hins vegar getur hatursorðræða haft kælandi áhrif á samfélagsþátttöku og þátttöku í opinberri umræðu og þannig skaðað lýðræðið, þar sem fólk kann að draga sig í hlé og einangrast gegn eigin vilja. Þar með fer samfélagið á mis við mikilvæg sjónarhorn og umræðan verður einsleitari en ella.

Heimild: https://ordinokkar.is/hvad-er-hatursordraeda/

Ég vil aðstoð

Segðu frá.

Talaðu við einhvern sem þú treystir, t.d. ættingja, vin, samstarfsfólk, yfirmann eða kennara, til að fá stuðning og eftir atvikum aðstoð til að stöðva hegðunina. Ef þú ert nemi þá ber skólanum skylda til að aðstoða þig. Ef hegðunin á sér stað á vinnustað eru víða til verkferlar til að taka á slíkri hegðun.

Skráðu atvikið.

Nöfn, myndir, tími, staður, tilvitnanir. Taktu skjáskot ef atvikið varð á netinu. Skráðu allt sem þú manst.

Hatursorðræðu má tilkynna til lögreglu.

Lægri alvarleikastig tjáningar fordóma kunna að vera brot á jafnréttislöggjöfinni en einstaklingar sem telja ákvæði hennar hafa verið brotin gagnvart sér geta kært til kærunefndar jafnréttismála. Að jafnaði er sex mánaða kærufrestur til nefndarinnar. Jafnréttisstofa veitir ráðgjöf við undirbúning mála til kærunefndar.

Sé hatursorðræðuna að finna á netinu bjóða vefsíður iðulega upp á sérstakan tilkynningarhnapp.

Heimild: https://ordinokkar.is/hvad-get-eg-gert/

Varðst þú vitni að hatursorðræðu?

Sýndu samstöðu.

Sýndu þeim sem verða fyrir orðræðunni að þú standir með þeim. Vertu til staðar og hlustaðu. Ekki setja læk eða áframsenda ef atvikið gerðist á netinu. Hjálpaðu viðkomandi að leita eftir aðstoð fagaðila.

Veittu aðstoð við að tilkynna.

Bentu viðkomandi á að leita strax til lögreglu. Telji lögregla ekki um hatursorðræðu að ræða kann tjáningin engu að síður að vera brot á jafnréttislöggjöfinni en slík brot má kæra til kærunefndar jafnréttismála. Jafnréttisstofa veitir ráðgjöf við slíkar aðstæður. Sé hatursorðræðuna að finna á netinu bjóða vefsíður iðulega upp á sérstakan tilkynningarhnapp.

Taktu afstöðu – beittu gagnorðræðu.

Þú getur haft áhrif með því að grípa inn í aðstæður og beita gagnorðræðu (e. counterspeech). Reyndu að nálgast þann sem beitir hatursorðræðu af virðingu. Þú getur beint upplýsingum eða þekkingu til viðkomandi eða sýnt þeim sem orðræðan beinist að samkennd. Með því er hægt að sýna þeim sem urðu fyrir orðræðunni stuðning, auk þess að virkja mögulega fleiri til gagnorðræðunnar.

Heimild: ordinokkar.is

Tilkynna atvik:

Aðstoð fyrir brotaþola

Öll eiga rétt á aðstoð og ofbeldi er aldrei brotaþola að kenna.

Ef þú býrð við ofbeldi eða hefur orðið fyrir ofbeldi, eða ef þú þekkir til einhvers sem er í þeim aðstæðum eru ýmis úrræði í boði.

Þú getur alltaf hringt í 112, og þú getur líka fengið aðstoð hjá ýmsum grasrótarsamtökum eða félagsþjónustunni.

Upplýsingar um aðstoð fyrir brotaþola: https://reykjavik.is/adstod-fyrir-brotathola

Aðstoð fyrir gerendur

Mikilvægt er að gerendur ofbeldis leiti aðstoðar til að takast á við líf sitt.

Upplýsingar um aðstoð fyrir gerendur: https://reykjavik.is/adstod-fyrir-gerendur