Þekking verður ekki til í tómarúmi

- alþjóðlegir fræðimenn ræða samspil háskóla, atvinnulífs og nýsköpunar í HÍ

Á undanförnum árum hafa leiðandi fræðimenn víða um heim beint sjónum að einni lykilspurningu: Hvernig verður þekking að raunverulegum verðmætum fyrir samfélag og atvinnulíf?

Sífellt fleiri rannsóknir benda til þess að tengsl háskóla og atvinnulífs séu ekki einfaldur flutningur hugmynda úr háskólum út í samfélagið, heldur gagnvirkt samspil þar sem rannsóknir, samstarf og gagnkvæm þekking móta sjálfa nýsköpunina. Samvinna er þar lykilatriði, bæði í óformlegum tengslum og skipulögðu samstarfi í flóknum rannsóknarverkefnum þar sem ólík fræði og geirar mætast.

Þessa þróun mun Háskóli Íslands setja í háskerpu á fjölþjóðlegum viðburði í Hátíðasal Háskóla Íslands þriðjudaginn 26. maí frá kl. 9:00 til 11:30. Þar flytja þrír af fremstu fræðimönnum Evrópu á þessu sviði erindi og ræða hvernig tengsl háskóla og atvinnulífs hafa áhrif á rannsóknir, samfélagsþróun og nýsköpun framtíðarinnar. Viðburðurinn er í samstarfi við Menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytið og Rannís. Viðburðurinn verður í beinu streymi.

Þverfræðilegt samstarf er orðið lykilforsenda nýsköpunar

Fundarstjóri verður Rögnvaldur Sæmundsson, aðstoðarrektor vísinda og þverfræðileika við Háskóla Íslands og prófessor í iðnaðarverkfræði. Við fengum Rögnvald til að ræða hvers vegna þessi umræða skiptir sífellt meira máli, bæði fyrir háskóla og samfélagið í heild.

„Lengst af var talað um tengsl háskóla og atvinnulífs eins og um einhliða ferli væri að ræða þar sem þekking yrði til innan háskóla og færi síðan út í samfélagið eða fyrirtækin,“ segir Rögnvaldur. „Rannsóknir síðustu ára sýna hins vegar miklu flóknari veruleika. Þekking og nýsköpun verða til í samspili þar sem rannsóknir, samstarf og reynsla úr ólíkum áttum hafa áhrif hvert á annað.“

Rögnvaldur segir að þessi sýn hafi breytt því hvernig margir horfi á hlutverk háskóla í samfélaginu. „Samstarf við atvinnulíf er ekki lengur bara eitthvað sem gerist eftir á eða utan við rannsóknirnar sjálfar. Í mörgum tilvikum er það hluti af því hvernig ný þekking verður til. Fræðafólk vinnur með fyrirtækjum, stofnunum og samfélaginu í verkefnum þar sem rannsóknarspurningar, aðferðir og lausnir þróast í sameiningu.“

Rögnvaldur segir að þetta eigi sérstaklega við þegar samfélög standa frammi fyrir flóknum áskorunum. „Mörg stærstu verkefni samtímans, hvort sem það eru loftslagsmál, heilbrigðismál, orkumál eða þróun gervigreindar, verða ekki leyst innan eins fræðasviðs eða einnar stofnunar. Þar verður þverfræðilegt samstarf lykilatriði. Það er líka ástæðan fyrir því að við höfum lagt svona mikla áherslu á þverfræðileika innan Háskóla Íslands.“

Stærstu hugmyndirnar fæðast sjaldnast til innan einnar greinar

Á ársfundi Háskóla Íslands á dögunum var lykiláherslan á það hvernig nýsköpun verður til þvert á fræðigreinar, þar sem uppgötvanir verða eiginlega til á brúnni á milli þessara ólíku greina. Rögnvaldur bendir þó á að slíkt samstarf sé ekki alltaf einfalt.

„Þverfræðilegt samstarf er oft skapandi en líka krefjandi. Fólk kemur með ólíkt tungumál, ólíkar aðferðir og jafnvel ólíkan skilning á því hvað telst mikilvæg þekking. En það er einmitt í þessum núningi sem nýjar hugmyndir verða oft til.“

Á fundinum mun Markus Perkmann, prófessor við Imperial College Business School, fjalla um rannsóknir sínar á tengslum háskóla og atvinnulífs. Perkmann er einn áhrifamesti fræðimaður Evrópu á þessu sviði og hefur meðal annars sýnt fram á að samstarf við atvinnulíf leiði ekki aðeins til nýrra lausna og verðmæta í samfélaginu heldur geti einnig styrkt rannsóknirnar sjálfar og skapað nýjar rannsóknarspurningar og tækifæri innan háskólanna. „Perkmann hefur bent á að samstarf við atvinnulíf eigi ekki að skilja sem frávik frá akademísku starfi,“ segir Rögnvaldur. „Þvert á móti getur það verið hluti af kjarna rannsóknastarfsins og skapað nýjar rannsóknarspurningar, ný sjónarhorn og ný tækifæri.“

Maureen McKelvey, prófessor við Háskólann í Gautaborg, mun ræða hvernig nýsköpun verður til í samstarfi þar sem háskólar, fyrirtæki og stjórnvöld vinna saman yfir langan tíma. „Hún hefur rannsakað hvernig verðmætasköpun verður til í samfélögum þar sem tengslin eru gagnkvæm og byggð á trausti yfir langan tíma. Þetta snýst ekki bara um einstök verkefni heldur um vistkerfi þar sem þekking þróast í sameiningu.“

Þá mun Magnus Guldbrandsen, prófessor við Oslóarháskóla, fjalla um þá togstreitu sem getur skapast milli hagnýtingar annars vegar og sjálfstæðis rannsókna hins vegar. „Það er mikilvægt að ræða þessa spennu af hreinskilni,“ segir Rögnvaldur. „Háskólar þurfa að standa vörð um sjálfstæði rannsókna og akademískt frelsi. Á sama tíma vilja samfélög sjá að rannsóknir hafi áhrif. Rannsóknir Guldbrandsens sýna að þessi togstreita er ekki endilega veikleiki heldur oft hluti af því sem knýr þróunina áfram.“