Fjárhættuspilahegðun og sjálfskaðahegðun ungmenna og ástæður brottfalls framahaldsskólanema til umfjöllunar í Netlu
Út er komið nýtt sérrit á vegum Netlu – veftímarits um uppeldi og menntun sem að þessu sinni er helgað Íslensku æskulýðsrannsókninni (ÍÆ). Í þessu fyrra riti af tveimur eru birtar fræðigreinar sem nýta gögn úr Íslensku æskulýðsrannsókninni sem Menntavísindasvið Háskóla Íslands framkvæmir fyrir Mennta- og barnamálaráðuneytið.
Markmið ÍÆ er að safna gögnum um velferð og viðhorf barna og ungs fólks til ýmissa farsældarvísa sem tengjast menntun, lífsgæðum og félagslegri stöðu, heilsu og vellíðan, öryggi og vernd, félagslegum tengslum og þátttöku í íþrótta-, tómstunda- og samfélagsstarfi. Grunnskólakönnun ÍÆ var fyrst lögð fyrir vorið 2022 fyrir 4.-10. bekk og síðan árlega eftir það. Sumarið 2022 var sérhönnuð ÍÆ spurningalistakönnun jafnframt lögð fyrir ungmenni utan skóla (18–24 ára). Framhaldsskólakönnun ÍÆ var fyrst lögð fyrir nemendur 16–24 ára haustið 2023 og síðan annað hvert ár. Áherslur og aðferðafræði ÍÆ byggir á grunni tveggja alþjóðlegra rannsókna sem framkvæmdar hafa verið á Íslandi um langt skeið, annars vegar Evrópsku vímuefnarannsókninni (ESPAD) og hins vegar Heilsu og lífskjörum skólabarna (HBSC). Ritstjórar sérritsins eru Kristján Ketill Stefánsson og Valgerður S. Bjarnadóttir. Faglegur stjórnandi Íslensku æskulýðsrannsóknarinnar er Ragný Þóra Guðjohnsen en hún skrifar jafnframt inngang að ritinu. Í ritinu birtast fjórar ritrýndar greinar:
Fjárhættuspilahegðun ungmenna á Íslandi: Samanburður á niðurstöðum ESPAD-spurningakönnunar frá 2015 og 2024
Í greininni er fjallað um rannsókn sem byggir á gögnum úr Evrópsku vímuefnarannsókninni ESPAD árin 2015 og 2024. Markmið rannsóknarinnar var að kanna þróun á algengi fjárhættuspilahegðunar frá 2015 til 2024 eftir kyni, tíðni spilahegðunar, vettvangi spilunar og eftir því hversu áhættusöm hún er. Þátttakendur voru nemendur í 10. bekk grunnskóla.
Höfundar greinar eru Ragný Þóra Guðjohnsen og Unnar Geirdal Arason.
Ólíkur reynsluheimur nemenda í bóknámi og starfsnámi í framhaldsskólum – samanburður á bakgrunni, líðan, álagi og viðhorfum til náms
Markmið rannsóknarinnar var að bera saman nemendur í bóknámi og starfsnámi í íslenskum framhaldsskólum út frá bakgrunni, viðhorfi þeirra til náms, álagi í námi og líðan í skóla. Meirihluti íslenskra nemenda velur bóknám í framhaldsskóla frekar en starfsnám og vitað er að forsendur námsvals og bakgrunnur þessara nemendahópa er gjarnan ólíkur. Fyrri rannsóknir hafa sýnt að skuldbinding þeirra til náms og námsferill er einnig mismunandi. Rannsóknin byggir á gögnum úr Íslensku æskulýðsrannsókninni 2023–2024
Höfundar greinar eru Sæberg Sigurðsson og Elsa Eiríksdóttir.
Sjálfsskaðahegðun ungmenna í 10. bekk á Íslandi: Algengi og forspárþættir
Markmið rannsóknarinnar var að kanna algengi sjálfsskaða meðal ungmenna á Íslandi og tengsl sjálfsskaðahegðunar við mat ungmenna á eigin félagsfærni, trú á eigin getu til að leysa vandamál, samskiptum við foreldra og eigin svefni. Leiðrétt var fyrir kvíða og depurð.
Gögn rannsóknarinnar byggja á grunnskólakönnun Íslensku æskulýðsrannsóknarinnar á árunum 2023–2025.
Höfundar eru Ragný Þóra Guðjohnsen og Lóa Guðrún Gísladóttir
Brotthvarf eða námshlé? Aðstæður brotthvarfsnema, ástæður fyrir brotthvarfi og áform um frekara nám
Ýmsir mælikvarðar eru til á brotthvarf á framhaldsskólastigi og eru þeir mælikvarðar sem eru sambærilegir á Norðurlöndum allir með hæsta móti á Íslandi. Í rannsókninni var leitað svara við (1) hvað einkenni stöðu og framtíðaráform 18–24 ára ungmenna sem hvorki stunda né hafa lokið námi á framhaldsskólastigi (brotthvarfshópur) í samanburði við þau sem stunda framhaldsskólanám eða hafa lokið því (skólahópur), (2) hvaða ástæður ungmenni utan skóla gefa fyrir brotthvarfi og (3) hvort fram komi munur á forspárþáttunum og ástæðum brotthvarfs innan brotthvarfshópsins eftir því hvort þau hafi áform um nám í náinni framtíð eða ekki Notuð voru gögn Íslensku æskulýðsrannsóknarinnar.
Höfundar greinar eru Hans Haraldsson, Ragný Þóra Guðjohnsen og Kolbrún Þ. Pálsdóttir
Sjá nánari upplýsingar um ritið á vef Netlu, hlekkur hér
