Doktorsvörn í læknavísindum - Aron Hjalti Björnsson

Fimmtudaginn 30. apríl ver Aron Hjalti Björnsson doktorsritgerð sína í læknavísindum við Læknadeild Háskóla Íslands. Ritgerðin ber heitið: Iktsýki og sýkingar: Áhrif TNF-hemla. „Infections in Patients with Rheumatoid Arthritis: The Impact of Tumour Necrosis Factor Inhibitors.

Andmælendur eru dr. Philip Helliwell, prófessor við University of Leeds, og dr. Erna Milunka Kojic, yfirlæknir við Landspítalann.

Umsjónarkennari og leiðbeinandi var Þorvarður Löve, prófessor. Auk hans sátu í doktorsnefnd Agnar Bjarnason, lektor, Gerður María Gröndal, dósent, Már Kristjánsson, sérfræðingar, og Pétur Gunnarsson, klínískur lyfjafræðingur.

Sædís Sævarsdóttir, prófessor og deildarforseti Læknadeildar, stjórnar athöfninni sem fer fram í Hátíðasal Háskóla Íslands og hefst kl. 13.00.

Ágrip

Iktsýki og aðrir liðbólgusjúkdómar tengjast aukinni hættu á sýkingum, bæði vegna sjúkdómsins sjálfs og ónæmisbælandi meðferðar. Í þessari doktorsritgerð er sýkingabyrði meðal íslenskra liðbólgusjúklinga sem fengu meðferð með TNF-hemlum rannsökuð, með áherslu á iktsýki, þróun alvarlegra sýkinga yfir tíma og afdrif sjúklinga í upphafi COVID-19 faraldursins.

Ritgerðin byggist á þremur íslenskum skráarrannsóknum sem unnar voru með gögnum úr ICEBIO og öðrum heilbrigðisskrám. Grein I sýndi að sjúklingar með iktsýki notuðu oftar sýkingalyf en almenningur og að meðferð með TNF-hemlum tengdist 25% aukningu í fjölda lyfseðla, en einungis 6,5% aukningu í heildarfjölda dagskammta. Grein II sýndi að tíðni alvarlegra sýkinga meðal sjúklinga á TNF-hemlameðferð lækkaði marktækt á rannsóknartímabilinu og að áhættan var minni hjá þeim sem hófu meðferð á seinni hluta rannsóknartímabilsins. Sjúklingar sem hófu meðferð á árunum 2015 til 2018 höfðu helmingi minni áhættu á alvarlegum sýkingum en þeir sem hófu meðferð á árunum 2003 til 2006. Fyrri sýkingar, notkun sykurstera og skert líkamleg færni reyndust mikilvægir forspárþættir. Grein III sýndi að í fyrstu bylgju COVID-19 faraldursins voru sjúklingar á líftæknimeðferð oftar skimaðir en höfðu svipaða sýkingartíðni og almenningur. Hins vegar voru þeir oftar lagðir inn á sjúkrahús í kjölfar sýkingar, þótt heildarhorfur væru góðar.

Niðurstöðurnar benda til þess að þótt meðferð með TNF-hemlum tengist aukinni sýkingabyrði hafi hætta á alvarlegum sýkingum minnkað með tímanum. Rannsóknin varpar nýju ljósi á öryggi TNF-hemla við meðferð liðbólgusjúkdóma og hefur þýðingu fyrir áhættumat og eftirfylgd í klínísku starfi.

Abstract

Rheumatoid arthritis (RA) and other inflammatory arthritides are associated with an increased risk of infection due to both the underlying disease and immunosuppressive treatment. This thesis investigates the burden of infections in Icelandic patients treated with tumour necrosis factor inhibitors (TNFi), with particular emphasis on RA, temporal trends in serious infections, and patient outcomes during the early phase of the COVID-19 pandemic.

The thesis is based on three nationwide registry studies using data from the Icelandic Registry of Biologic Treatment (ICEBIO), linked with other national health registries. Paper I showed that patients with RA had higher use of antimicrobial drugs than the general population, and that TNFi treatment was associated with a 25% increase in the number of antimicrobial prescriptions, but only a 6.5% increase in total defined daily doses. Paper II showed that the incidence of serious infections among TNFi-treated patients declined significantly over the study period, and that the risk was lower among patients who initiated treatment in more recent years. Patients who started TNFi therapy in 2015–2018 had approximately half the incidence rate ratio of serious infection compared with those who initiated treatment in 2003–2006. Prior infections, glucocorticoid use, and poorer physical function were identified as important predictors of serious infection. Paper III showed that during the first wave of the COVID-19 pandemic, patients receiving biologic therapy were tested more frequently but had a similar infection rate to that of the general population. However, they were more often hospitalised following infection, although overall outcomes were favourable.

Overall, the findings indicate that although TNFi treatment is associated with an increased burden of infections, the risk of serious infections has declined over time. The thesis provides new insights into TNFi safety in RA and has implications for risk assessment and clinical follow-up.

Um doktorsefnið

Aron Hjalti Björnsson er fæddur árið 1990 í Uppsölum í Svíþjóð. Hann lauk stúdentsprófi frá náttúrufræðideild Menntaskólans í Reykjavík árið 2010 og embættisprófi með meistaragráðu í læknisfræði cum laude árið 2017 við Háskólann í Debrecen í Ungverjalandi. Að loknu kandídatsári starfaði Aron Hjalti sem sérnámslæknir á lyflæknasviði og göngudeild gigtarlækninga á Landspítala. Hann lauk sérnámi í almennum lyflækningum við Háskólasjúkrahúsið í Lundi í Svíþjóð árið 2025 og starfar þar áfram sem sérnámslæknir í gigtarlækningum auk þess að sinna klínískum rannsóknum.

Foreldrar Arons Hjalta eru Björn Guðbjörnsson, prófessor emeritus og gigtarlæknir, og Kolbrún Albertsdóttir svæfingahjúkrunarfræðingur. Eiginkona Arons Hjalta er Þorbjörg Ólafsdóttir læknir og doktorsnemi. Börn þeirra eru Björn Ólafur og Eydís Huld.