Styðja við þróun betri greiningaraðferða og meðferða við krabbameinum
Ferðalag hugmyndar, sem kviknar á rannsóknastofu í kolli vísindamanns, yfir í lausn sem til dæmis getur nýst til að lækna sjúkdóma, leysa umhverfisáskoranir, skapa nýja atvinnuvegi eða létta fólki lífið er afar tímafrekt. Oft tekur það ár ef ekki áratugi að sjá afrakstur vinnunnar. Því skiptir þrautseigja afar miklu máli. Þetta þekkja þau Berglind Eva Benediktsdóttir og Páll Þór Ingvarsson, dósentar við Lyfjafræðideild, og Jens Guðmundur Hjörleifsson, lektor við Líf- og umhverfivísindadeild. Þau sigruðu á dögunum í frumkvöðlakeppnninni Gullegginu með hugmynd sem miðar að því að þróa sértækar líftæknilausnir til að greina og meðhöndla krabbamein.
Miðdepillinn í rannsóknum þeirra og nýsköpunarstarfi eru svokallaðar utanfrumubólur (e. extracellular vesicles, EVs), litlar blöðrur sem finnast m.a í mannslíkamanum. Þær flytja m.a. ýmis byggingarefni milli staða innan líkamans, eins og próteinn og kjarnsýrur. Þetta hlutverk þeirra hefur í för með sér að bólurnar geta stuðlað að framgangi ýmissa sjúkdóma eins og krabbameina en um leið sýna rannsóknir að bólurnar geta verið afar góðir lyfjaberar vegna stærðar sinnar og sérhæfingar.
Berglind, Jens og Páll hafa um árabil sinnt rannsóknum á þessum bólum og Berglind bendir á að áhugi á notkun þeirra í krabbameinsgreiningu og -meðferð hafi aukist verulega á undanförnum árum. „Eitt það helst sem hefur hindrað nokun EVs á klínískum vettvangi er skortur á vel skilgreindum og áreiðanlegum hreinsunaraðferðum,“ bendir hún á.
Eftir að hafa glímt við þetta vandamál í nokkurn tíma urðu ákveðin vatnaskil þegar einn af nemendum þeirra var að vinna að meistaraverkefni sem snerist um hreinsun utanfrumubólanna. „Við tókum þar algjöra U-beygju frá upphaflegu plani sem opnaði fyrir enn sterkari möguleika á hagnýtingu hreinsunaraðferðarinnar. Aðferðafræðin sem liggur að baki hefur þróast yfir um fimm ára tímabil innan rannsóknahópa okkar Berglindar Evu. Nýverið hefur Páll Þór bæst við teymið með sérþekkingu sína í formúleringu peptíða og próteina, sem styrkir þróunina enn frekar,“ segir Jens um upphaf hugmyndarinnar á bak við Affineva.
Unnið með samstarfsaðilum að vöruþróun
Þremenningarnir vinna að stofnun sprotafyrirtækis í kringum hugmyndina. „Markmið Affineva er að þróa og bjóða upp á gripskiljunarlausnir fyrir einangrun og hreinsun EVs sem nýtast bæði líftækniiðnaði og rannsakendum. Með því styðjum við við þróun á betri greiningaraðferða og nýjum meðferðum, einkum á sviði krabbameina. Við leggjum áherslu á hreinsunartækni á EVs sem flýtir fyrir þróun og markaðssetningu hágæða EV-afurða, svo sem EV-staðla, í samstarfi við aðila í líftækniiðnaði,“ segir Páll.
Berglind bætir við að þremenningarnir viti að tæknin virki „en helstu áskoranirnar hafa falist í því að skilgreina hvernig tæknin getur mætt þörfum markaðarins á sem skilvirkastan hátt. Samtöl við samstarfsaðila og líftæknifyrirtæki hafa þó sýnt að verulegur áhugi er fyrir hendi, og nokkrir aðilar hafa þegar lýst yfir vilja til samstarfs um frekari vöruþróun.“
Þau Berglind, Jens og Páll fóru á fund hugverkanefndar HÍ og Landspítala á dögunum að kynna hugmynd sína en samkvæmt lögum ber starfsfólki HÍ og LSH að tilkynna hugverkanefnd um einkaleyfishæfar uppfinningar sem verða til í starfi og það sama gildir um fyrirhugaða stofnun sprotafyrirtækja sem byggja á niðurstöðum rannsókna. MYND/Kristinn Ingvarsson
Sigurinn í Gullegginu kom á óvart
Verkefnið fékk byr undir báða vængi í upphafi árs í kjölfar þátttöku í Gullegginu, stærstu frumkvöðlakeppni landsins. Teymið ákvað að taka þátt í keppninni eftir að hafa fengið hvatningu þar um frá fulltrúum Auðnu Tæknitorgs sem styður við hagnýtingu rannsóknarverkefna úr háskólasamfélaginu á Íslandi. Í Gullegginu var sérstaklega kallað eftir verkefnum á sviði líftækni. „Okkur fannst þetta kjörinn vettvangur til að þróa hugmyndina áfram og fá innsýn í ferlið við stofnun sprotafyrirtækis, m.a. í gegnum masterclass fyrir 10 efstu teymin. Þar að auki sáum við þetta sem tækifæri til að sækja aukið fjármagn, þar sem fjármögnun grunnrannsókna í háskólaumhverfinu er afar takmörkuð, jafnvel þótt hugmyndin geti leitt til hagnýtingar,“ útskýrir Jens.
Sem fyrr segir stóðu þau uppi sem sigurvegarar með hugmyndina á bak við Affineva og aðspurð segja þau sigurinn hafa komið á óvart. „Markmið okkar var fyrst og fremst að vinna verðlaun fyrir bestu líftæknilausnina og við vorum mjög ánægð með að ná því. Það kom okkur hins vegar verulega á óvart að vinna keppnina í heild sinni enda voru þar margar sterkar og vel útfærðar hugmyndir og okkar lausn tiltölulega flókin,“ segir Páll.
Aðspurð um næstu skref í þróun verkefnisins segja þremenningarnir þau felast í að ná betur utan um fyrstu viðskiptavinina og skilja þarfir þeirra enn betur.
Mikilvægt að vinna hugmyndir vel fyrir markaðssetningu
Allri þeirri vinnu sem fylgir því að fylgja nýsköpunarhugmynd úr hlaði sinna þremenningarnir samhliða krefjandi störfum í kennslu og rannsóknum í Háskóla Íslands en þau segja þátttökuna í Gullegginu hafa verið afar lærdómsríka.
„Við tökum fyrst og fremst með okkur úr þátttökunni hversu mikilvægt er að vinna hugmyndir vel frá grunni, ítra þær og skerpa áður en farið er í markaðssetningu — eitthvað sem mikil áhersla var lögð á í masterclassinum hjá Klaki. Einnig var afar dýrmætt að fá markvissa endurgjöf frá teyminu hjá Klak,“ segir Berglind og vísar þar til aðstandenda Gulleggsins.
Jens bendir enn fremur á að á Íslandi sé hlutfallslega sterkt stuðningsumhverfi fyrir nýsköpun sem skipti miklu máli fyrir þróun sprotafyrirtækja og er verðmætt fyrir samfélagið í heild. „Það er þó helst þetta skref innan HÍ, á milli grunnhugmyndar, ekki síst í votrannsóknum eins og við stundum, og hagnýtingar sem við sjáum mikil tækifæri til að auka frekari stuðning og samvinnu enda er ferli til hagnýtingar afar tímafrekt,“ segir hann og bætir við að það tali mjög vel inn í nýsamþykkta atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar.
Þremenningarnir hvetja kollega sína innan skólans, sem eru að þróa hagnýtanlegar hugmyndir í rannsóknum sínum, til að nýta sér tækifæri eins og þau sem Gulleggið býður upp á. „Við leggjum áherslu á að það er mikilvægt að gera ráð fyrir nægum tíma og góðri skipulagningu, sem getur verið afar snúið, sérstaklega samhliða fullu starfi,“ segir Páll.
Þótt rannsóknir tengdar Affineva hafi staðið um árabil er vegferðin út á markaðinn rétt að byrja hjá aðstandendunum. Aðspurð um næstu skref segja þremenningarnir þau felast í að ná betur utan um fyrstu viðskiptavinina og skilja þarfir þeirra enn betur. „Samhliða því munum við vinna að því að skala upp EV-lausnir og sækja frekara fjármagn til að styðja við markaðssókn og áframhaldandi þróunarvinnu.“
