Doktorsvörn: Margaret Anne Johnson

Margaret Anne Johnson ver doktorsritgerð sína í kynjafræði við Háskóla Íslands sem ber titilinn „Höfnun eða eftirsjá í tengslum við móðurhlutverkið: Tilfinningaleg togstreita og misvísandi orðræður í ákvarðanatöku um barneignir.“

Vörnin fer fram í Hátíðasal Háskóla Íslands 18. júní kl.14 og er öllum opin. Andmælendur eru dr. Shani Orgad, Prófessor við London School of Economics and Political Science, og dr. Armi Mustosmaki dósent við University of Eastern Finland.  

Sífellt fleiri konur kjósa að vera barnlausar þrátt fyrir að geta gengið með börn. Einnig eru konur sem upplifa eftirsjá í tengslum við móðurhlutverkið en tala ekki opinskátt um upplifun sína þar sem slíkt er álitið félagslega forboðið. Þessi rannsókn beinist að þeim sem hafna móðurhlutverkinu og þeim sem upplifa eftirsjá í tengslum við móðurhlutverkið. Tekin voru 35 eigindleg viðtöl við konur sem upplifa eftirsjá í tengslum við ákvörðun sína um að eignast börn og einstaklinga sem geta gengið með börn en hafa ákveðið að gera það ekki. Þátttakendur eru á ólíkum aldri, koma víðsvegar að af landinu, og eru ýmist í sambandi eða einhleyp. Að auki eru þau sem hafa valið barnleysi fjölbreyttur hópur m.t.t. kynhneigðar, kynvitundar, uppruna, þjóðernis og fötlunar. Í ritgerðinni er spurt: Hvernig mótar fólksfjölgunarhyggja og orðræða nýfrjálshyggju frjósemissjálfræði í samfélagi sem státar sig af jafnrétti og hvernig upplifa einstaklingar sem hafna eða upplifa eftirsjá í tengslum við móðurhlutverkið þessar orðræður? Hvernig er eftirsjá í tengslum við móðurhlutverkið upplifuð, tjáð og tilfinningalega stjórnað í persónulegum samskiptum og menningarlegu samhengi? Og hvernig mótar samtvinnuð félagsleg staða fólks reynslu þeirra af frjósemisstjórnun og möguleika þeirra á að standast samfélagslegar væntingar sem taka mið af fólksfjölgunarhyggju? Niðurstöðurnar leiða í ljós að orðræða fólksfjölgunarhyggju mótar persónuleg samskipti, menningarlegar væntingar og stofnanaleg viðbrögð sem miða að því að takmarka frjósemissjálfræði, jafnvel í samfélagi sem státar sig af kynjajafnrétti og býr við framsækna löggjöf. Orðræða sem byggir á viðvörunum um framtíðareftirsjá er til þess fallin að viðhalda móðurhlutverkinu sem stöðluðum þætti lífshlaupsins. Þær sem upplifa eftirsjá í tengslum við móðurhlutverkið hafa takmarkaða möguleika á að tjá upplifun sína þar sem hún er ekki samfélagslega viðurkennd og það eykur enn frekar tilfinningalegu byrðina af upplifuninni. Hins vegar felur tjáning eftirsjár í sér — hvort sem það er með því að hafna móðurhlutverkinu, velja þungunarrof eða tjá óánægju með móðurhlutverkið — eins konar mótspyrnu gegn orðræðulegri og tilfinningalegri stjórnun á frjósemi kvenna og einstaklinga sem geta gengið með börn.

Leiðbeinandi var dr. Gyða Margrét Pétursdóttir prófessor í kynjafræði við Stjórnmálafræðideild Háskóla Íslands og í doktorsnefnd sátu dr. Fiona Bloomer við Ulster háskóla í Belfast á Írlandi og dr. Annadís Greta Rúdólfsdóttir prófessor við Deild menntunar og margbreytileika á Menntavísindasviði Háskóla Íslands.