Rannsakaði yngri birtingarmyndir af Egils sögu

Nikola Macháčková hefur varið doktorsritgerð sína í íslenskum bókmenntum, A Study in Textual Transmission: Egils rímur and the “Younger Egla,” við Íslensku- og menningardeild Háskóla Íslands.  Doktorsritgerðin var unnin undir leiðsögn Svanhildar Óskarsdóttur, rannsóknarprófessors við sömu stofnun. Einnig voru í doktorsnefnd Torfi H. Tulinius, prófessor í íslenskum bókmenntum við Háskóla Íslands, og Shaun F. D. Hughes, prófessor við Purdue-háskóla í Indiana í Bandaríkjunum. 

Andmælendur við vörnina voru Jürg Glauser, prófessor emeritus við háskólana í Zürich og Basel, og Haukur Þorgeirsson, rannsóknarprófessor við Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum. Gauti Kristmannsson, deildarforseti Íslensku- og menningardeildar, stjórnaði athöfninni sem fór fram í Hátíðasal í Aðalbyggingu Háskóla Íslands, þriðjudaginn 2. júní.

Um rannsóknina

Egils saga er varðveitt í allnokkrum handritum og handritsbrotum og er elsta brotið frá miðri þrettándu öld (AM 162 A θ fol.). Viðfangsefni þessarar ritgerðar eru hinsvegar mun yngri birtingarmyndir sögunnar, Egils rímur frá miðri sautjándu öld, og „Yngri Egla“, prósaverk sem er að miklu leyti byggt á rímunum. Í þessari rannsókn er fjallað um aðlögun og viðtökur Egils sögu innan þeirrar breytilegu bókmenntamenningar sem ríkti á fyrri hluta nýaldar á Íslandi. Með því að rannsaka sex lykilhandrit sameinar rannsóknin hefðbundna textafræði og efnislega textafræði til að kanna textatengsl og það menningarlega samhengi sem hafði áhrif á þessar aðlaganir. Varðveisla og endursköpun texta þessarar vinsælu sögu á sautjándu og átjándu öld getur gefið okkur innsýn í viðtökur sögunnar, samfélag þessa tíma og breytingar á bókmenntasmekk. Í rannsókninni er sjónum einnig beint að félags- og efnahagslegu baksviði handritanna, ætlaður tilgangur þeirra og lesendahópur er skoðaður og sú algenga skoðun dregin í efa að „Yngri Egla“ sé „ómerkilegra“ verk en miðaldasagan. Þess í stað er leitast við að setja þetta prósaverk í stærra samhengi endurritunar yfir á ný form og bókmenntasmekks á fyrri hluta nýaldar á Íslandi. Rannsóknin er bæði framlag til handritafræða og til íslenskrar bókmenntasögu og niðurstöðurnar varpa ljósi á flókin endurritunarferli og viðtökur sem einkenna bókmenntalandslagið á Íslandi eftir siðbreytingu.

Um doktorinn

Nikola Macháčková lauk BA-prófi í hugvísindum við Karlsháskólann í Prag og meistaraprófi í íslenskri miðaldafræði við Háskóla Íslands.