Fá styrki til að leggja lokahönd á doktorsverkefni á Hugvísindasviði
Þrír doktorsnemar á Hugvísindasviði Háskóla Íslands hafa hlotið styrki úr Menntasjóði sviðsins. Styrkhafar eru Bethany Louise Rogers og Hafdís Erla Hafsteinsdóttir, doktorsnemar í sagnfræði við Deild heimspeki, sagnfræði og fornleifafræði, og Nicola Privato, doktorsnemi í menningarfræði við Mála- og menningardeild. Hvert þeirra hlýtur styrk að upphæð 700.000 krónur til að leggja lokahönd á doktorsverkefni sitt.
Þetta er í sjötta sinn sem veittur er styrkur úr Menntasjóði Hugvísindasviðs en markmið hans er að styrkja doktorsnema við deildir Hugvísindasviðs Háskóla Íslands, einkum þá sem eru á lokastigum náms.
Doktorsritgerð Bethany L. Rogers „Áfram með smjörið: Menningarlegt mikilvægi mjólkurafurða á miðalda Íslandi“ fjallar um hlutverk mjólkurafurða í íslensku samfélagi á tímabilinu um 1000 til um 1500. Rannsóknin leiðir í ljós að smjör, skyr, mjólk og ostur voru ekki aðeins hluti af daglegu fæði og mikilvæg næring heldur einnig lykilþættir í efnahag, félagsgerð, siðferðilegum gildum og bókmenningu miðalda. Með því að hagnýta sagnarit, lögbækur, ýmis skjöl (s.s. máldaga) og niðurstöður fornleifafræðirannsókna er dregið fram hvernig mjólkurvinnsla tengdist kynjuðu vinnuframlagi, heimilishaldi, minni, valdi og þekkingarmiðlun. Meginniðurstaðan er sú að mjólkurframleiðsla hafi myndað mikilvæga menningarlega innviði sem studdu við samfélagslega skipan og skiptu einnig máli fyrir bókmenningu miðalda á Íslandi.
Bethany Rogers er með MA-próf í miðaldafræðum frá Háskóla Íslands. Hún starfar sem verkefnisstjóri hjá Kennslumiðstöð Háskóla Íslands og hefur einnig verið stundakennari við Háskóla Íslands. Leiðbeinandi hennar er Sverrir Jakobsson, prófessor við Deild heimspeki, sagnfræði og fornleifafræði.
Doktorverkefni Hafdísar Erlu Hafsteinsdóttur „Contagious Ideas. HIV/AIDS in Iceland 1983-1996. Language, power, politics“ fjallar um sögu HIV/AIDS faraldursins á Íslandi frá 1983 til 1996 með áherslu á menningarsögulegt samhengi, myndun og mótun orðræðna um alnæmi á Íslandi og áhrif þeirra á hugmyndir um borgararéttindi. Færð eru rök fyrir því að sjúkdómurinn hafi birst á ólíkan hátt eftir því hvaða orð voru notuð um hann, þ.e. sjúkdómur kynvillinga, eyðni eða alnæmi. Rannsóknin sýnir hvernig þessar ólíku birtingarmyndir höfðu afgerandi áhrif á hvernig sjúkdómurinn og áhrif hans á íslenskt samfélag voru metin. Sá skilningur á sjúkdómnum, meintu „eðli“ hans og áhrifum sem orðin endurspegla fól einnig í sér mismunandi hugmyndir um samkynhneigð, þ.e. hvort hún væri jaðarfyrirbæri, samfélagsleg ógn eða eðlilegur hluti samfélagsins. Rannsóknin er sú fyrsta sem gerð er á sögu HIV-faraldursins á Íslandi og sýnir að hann var mótandi þáttur í sögu mannréttinda hinsegin fólks á Íslandi.
Hafdís Erla lauk BA-prófi í sagnfræði við Háskóla Íslands og MA-prófi í kvenna- og kynjasögu við Háskólann í Vínarborg. Hún starfar sem stundakennari við Háskóla Íslands og hefur um árabil stundað rannsóknir og fræðslu á sviði hinsegin sögu og hinsegin málefna. Leiðbeinandi Hafdísar Erla er Erla Hulda Halldórsdóttir, prófessor við Deild heimspeki, sagnfræði og fornleifafræði.
Doktorsrannsókn Nicola Privato ber heitið „Hauntography: Algorithmic Presence and the Out Of Joint in Music AI“. Gervigreindartækni haslar sér í auknum mæli völl innan skapandi greina. Í gervigreindarkerfum virkar djúpnám eins og svartir kassar sem fela gögnin og ferlið er liggja að baki þjálfun líkananna. Fræðasviðið útskýranleg gervigreind (e. Explainable AI, eða XAI) hefur sprottið fram sem viðbragð við þessu ógagnsæi. En hvað á að útskýra þegar gervigreind kemur inn í skapandi ferli? Í verkefninu er gagnrýninni afstöðu beitt á forsendur XAI í listgreinum og þess í stað könnuð sú fagurfræði og orðræða sem sprettur af innbyggðu ógagnsæi gervigreindar. Með hönnun hljóðfæra, listrænni iðkun og notendarannsóknum sýnir Nicola hvernig listamenn nýta hið óþekkta í gervigreindarlíkönum sem uppsprettu skapandi merkingar. Út frá þessum niðurstöðum þróar Nicola fræðilegan ramma byggðan á vofufræði (e. hauntology) sem endurskilgreinir gervigreind sem vofukennda smíð. Rammann nýtir hann í viðtölum við listamenn og veitir innsýn í tónlistarlegt viðmót gervigreindar, miðlun gervigreindar og þróun umræðu um atbeina gervigreindar.
Nicola Privato er með BA-gráðu í nútímabókmenntum frá Háskólanum í Padua, BA-gráðu í djassútsetningu og -flutningi frá Tónlistarháskólanum í Trieste og meistaragráðu í raftónlist frá Tónlistarháskólanum í Padua. Nicola hefur starfað við Intelligent Instruments rannsóknaverkefnið við Háskóla Íslands. Áður en hann flutti til Íslands starfaði Nicola sem yfirmaður Keptorchestra, ítalskra félagasamtaka sem einblína á tónlistarmenntun. Leiðbeinandi Nicola er Þórhallur Magnússon, rannsóknaprófessor við Hugvísindasvið.
Um sjóðinn
Menntasjóður Hugvísindasviðs Háskóla Íslands var stofnaður árið 2018 og byggist á safni sjóða sem tengjast fræðigreinum innan sviðsins. Markmið sjóðsins er að styðja við doktorsnám á sviðinu og þá einkum doktorsnema sem eru á lokastigum náms. Sjóðirnir sem mynda Menntasjóðinn eru Det Danske Selskabs Studenterlegat (1943), Forlagsboghandler, Dr. Phil. h.c. Ejnar Munkgaards Stiftelse til Fordel for Det filosofiske Fakultet ved Islands Universitet i Reykjavik (1938), Minningarsjóður dr. Rögnvalds Péturssonar (1960), Minningarsjóður norskra stúdenta (1948), Norðmannsgjöf (1961) og Sögusjóður stúdenta (1930).
Samkvæmt stofnskrá sjóðsins er stjórn hans skipuð forsetum deilda Hugvísindasviðs (Guðfræði- og trúarbragðafræðideildar, Íslensku- og menningardeildar, Mála- og menningardeildar og Deildar heimspeki, sagnfræði og fornleifafræði) en sviðsforseti er formaður stjórnar.
Styrktarsjóðir Háskóla Íslands hafa umsjón með sjóðum og gjöfum sem Háskóla Íslands hafa verið ánafnaðar allt frá stofnun hans. Flestir þeirra starfa samkvæmt staðfestri skipulagsskrá og er þeim ætlað að styðja ýmis verkefni á ákveðnum fræðasviðum til hagsældar fyrir Háskóla Íslands, stúdenta eða starfsfólk.
