Um 400 gestir á Norræna landfræðiþinginu í HÍ
Um 400 landfræðingar eru mættir hingað til lands til að taka þátt í Norræna landfræðiþinginu (Nordic Geographers Meeting) sem fram fer dagana 23.-25. júní í Háskóla Íslands. Þetta er í ellefta sinn sem ráðstefnan er haldin og í annað sinn námsbraut sem landfræði við Háskóla Íslands stendur að henni. Samhliða ráðstefnunni verður opnuð sýning um kortlagningu Íslands í byrjun 20. aldar, tengd svokölluðum herforingjaráðskortum, í Norræna húsinu og mun hún standa út sumarið.
Ráðstefnan hefur yfirskriftina Restless Geographies sem vísar í að margt í samtímanum og samtengdum heimi er ófyrirsjáanlegra en áður og landfræðingar takast sífellt á við ný viðfangsefni. Áhersla er á þverfræðilegt sjónarhorn landfræðinnar og gagnsemi landfræðilegrar linsu á mörg álitamál samtímans.
Pólitísk landfræði (geópólitík) og áleitin mál tengd þróun borga og náttúruumhverfis, orkumál, orkuskipti og landnýting eru málefni sem eru ofarlega á baugi í rannsóknum landfræðinga ef mið er tekið af efni málstofa. Einnig er horft inn á við til þróunar kennslu og rannsókna í landfræði og hlutverk fræðigreinarinnar í umfjöllun um áskoranir í samtímanum. Ráðstefnugestir fá því innsýn í allt það nýjasta sem er að gerast innan bæði náttúrulandfræðirannsókna og mannvistarlandfræðirannsókna á Norðurlöndum og víðar um heim.
Á ráðstefnunni verða um hundrað málstofur og 400 þátttakendur. Ráðstefnan er mun alþjóðlegri en nafn hennar gefur til kynna því þótt flestir komi frá Norðurlöndum eru ráðstefnugestir frá öllum heimsálfum. Auk hefðbundinna málstofa þar sem fræðafólk er með erindi verða niðurstöður rannsókna kynntar sem heimildamyndir, nýjar bækur kynntar og boðið upp á verkefnastofur og lykilfyrirlestra á vegum fræðitímarita í landfræði eins og lesa má um á vef ráðstefnunnar.
Fimm lykilfyrirlesarar frá Íslandi, Svíþjóð, Finnlandi, Danmörku og Bandaríkjunum fjalla um ýmis efni sem landfræðingar fást. Viðfangsefni þeirra eru:
- Loftslagsmál og hlutverk bókmenntanna í að upplýsa um umhverfismál og aktivisma - Andri Snær Magnason
- Húsnæðis – og borgarmálefni frá sjónarhorni femínískrar landfræði - Carina Listerborn
- Kennslufræði í háskólanámi í landfræði, með áherslu á upplifun ungs fólks - Noora Pyyry
- Fjölþættar ógnir og tækifæri strandsvæða og málefna hafsins, og hvernig staðir, tími og völd endurspeglast í stjórnun hafsvæða - C.Patrick Heidekamp
- Landssvæði og landnýting í dreifbýli á heimsvísu og hvernig að sveitir heimsins eru að fara í eyði - Alex Prischepov
Sýningin í Norræna húsinu gefur innsýn í hina gríðarlegu vinnu sem lá að baki kortlagningu danskra yfirvalda á Íslandi. MYND/Kristinn Ingvarsson
Kortagerð danskra yfirvalda á Íslandi á sýningu í Norræna húsinu
Sem fyrr segir verður sýning tengd svokölluðum herforingjaráðskortum af Íslandi, sem gerð voru í byrjun 20. aldar, opnuð í tengslum við ráðstefnuna í Norræna húsinu. Í ár fagnar hið Konunglega danska landfræðisamband (Det Kongelige Danske Geografiske Selskab) 150 ára afmæli og dregur sýningin fram hin dönsk-íslensku tengsl í sögu kortagerðar á Íslandi. Sýningin verður opnuð þriðjudaginn 23. júní og verður opin út sumarið.
Dönsk yfirvöld stóðu fyrir umfangsmiklu átaki til að kortleggja hjálendu sína, Ísland, með kerfisbundnum hætti. Fyrsta átakið voru strandmælingar við vestanvert landið seint á 18. öld og snemma á 19. öld var mælingum á strandlínunni haldið áfram og landið fékk loks þá lögun sem birtist á síðari tíma kortum.
Um aldamótin 1900 var hafist handa við afar metnaðarfullar mælingar og kortagerð sem náði að lokum til alls landsins og lauk ekki fyrr en á lýðveldisárinu 1944. Þetta mikla verk var unnið af landmælingadeild danska herforingjaráðsins (Generalstabens Topografiske Afdeling) og síðar Landmælingastofnun Danmerkur (Geodætisk Institut). Hópar landmælingamanna fóru kerfisbundið um landið með tól sín og tæki, ákvörðuðu hnattstöðu, settu út þríhyrninganet, mældu fjarlægðir og hæð yfir sjávarmál, söfnuðu örnefnum – og teiknuðu.
Sýningin gefur innsýn í hina gríðarlegu vinnu sem lá að baki þessu verkefni. Til sýnis frá strandmælingunum eru nokkur útgefin kort sem auðvelduðu sjófarendum að átta sig á landslagi við strendur landsins. Frá kortlagningarátakinu mikla sem hófst við upphaf 20. aldar má skoða uppköst og vinnuteikningar af sveitabæjum og þéttbýlisstöðum, handteiknuð kort með örnefnum, þrívíddarmyndir og ljósmyndir af landmælingamönnum að störfum við aðstæður sem voru harla ólíkar heimalandi þeirra.
Lokaafurðirnar voru herforingjaráðskortin svokölluðu, sem var röð korta í mælikvörðum 1:50.000 og 1:100.000. Þau má skoða í bókinni Islands Kortlægning, sem gefin var út árið 1944 og markaði lok verksins í heild. Kortin bera ekki einungis vott um vísindalega nákvæmni og færni í landmælingum með þeirrar tíðar tækni heldur eru þau unnin af listfengi og næmi fyrir sérkennum þessa hrjóstuga eylands. Þau þykja enn meðal fallegustu korta sem gerð hafa verið af landinu.
