Doktorsvörn í þjóðfræði: Auður Viðarsdóttir

Auður Viðarsdóttir mun verja doktorsritgerð sína í þjóðfræði við Háskóla Íslands miðvikudaginn 26. ágúst 2026. Athöfnin hefst klukkan 10.00 og fer fram í Hátíðasal Háskóla Íslands og er öllum opin.

Vörninni verður einnig streymt.

Heiti ritgerðar: Í átt að sjálfbærari matarháttum: Samstilling, samneyti og samsköpun (e. Pathways to Sustainable Eating: Fostering Sustainable Attunement through Commensality and Collective Culinary Creativity)

Andmælendur: Kyrre Kverndokk, prófessor við Háskólann í Bergen, og Marianne Elisabeth Lien, prófessor við Háskólann í Osló.

Leiðbeinandi: Valdimar Tr. Hafstein, prófessor í þjóðfræði við Háskóla Íslands.

Doktorsnefnd: Bryndís Eva Birgisdóttir, prófessor í næringarfræði við Háskóla Íslands, Håkan Jönsson, dósent í þjóðfræði við Háskólann í Lundi og gestaprófessor við Landbúnaðarháskóla Svíþjóðar (SLU) og Jón Þór Pétursson, þjóðfræðingur.

Doktorsvörn stýrir: Unnur Dís Skaptadóttir, forseti Félagsfræði-, mannfræði- og þjóðfræðideildar.

Efniságrip:

Hvers vegna breytir fólk mataræði sínu? Hvað þarf til að viðhalda slíkri breytingu til lengri tíma, og hvernig geta nýjar matarvenjur haft áhrif á tengsl okkar við annað fólk, dýr og náttúruna?

Í doktorsrannsókn sinni skoðar Auður Viðarsdóttir reynslu fólks á Íslandi sem hefur á síðustu árum breytt mataræði sínu í átt að því sem það telur heilsusamlegra eða sjálfbærara, til dæmis með því að draga úr neyslu dýraafurða eða taka upp grænkerafæði. Rannsóknin er hluti af þverfaglega rannsóknarverkefninu Sjálfbært heilsusamlegt mataræði: Vísindi sem vegvísir í átt að sjálfbærri framtíð, sem hafði það meðal annars að markmiði að auka þekkingu á leiðum til sjálfbærari og heilsusamlegri matarhátta á Íslandi.

Doktorsritgerðin byggir á ítarlegum viðtölum, vettvangsathugunum og frásögnum þátttakenda af eigin reynslu. Niðurstöður sýna að breytingar á mataræði snúast sjaldnast eingöngu um heilsu-, umhverfis- eða dýraverndunarsjónarmið. Fólk þarf að finna leiðir til að samræma nýjar matarvenjur eigin gildum, þörfum, aðstæðum og félagslegum tengslum. Mataræðisbreytingar eru umfram allt skapandi ferli sem felur í sér tilraunir, aðlögun og stöðuga endurmótun á daglegum venjum. Þetta ferli getur smám saman aukið meðvitund fólks bæði um eigin líkama og um tengsl sín við aðrar lífverur og umhverfið.

Aftur á móti geta nýjar matarvenjur reynst krefjandi þegar þær stangast á við fjölskylduhefðir eða rótgrónar samfélagslegar hugmyndir um mat. Rannsóknin sýnir að sameiginlegar máltíðir og náin tengsl skipta þar lykilmáli; í stað átaka getur orðið gagnkvæm aðlögun þar sem fólk finnur nýjar leiðir til að njóta sameiginlegra máltíða og miðla nýjum gildum. Þegar slíkt tekst eru meiri líkur á að breytingarnar festi rætur til lengri tíma, en einnig að ný gildi og viðhorf til matar öðlist sess í ólíkum félagslegum rýmum.

Rannsóknin leiðir einnig í ljós að margt af því sem skiptir mestu máli þegar kemur að mataræðisbreytingum, svo sem samvera, umhyggja og tengslamyndun í kringum matargerð og máltíðir, fær oft lítið vægi í samfélagi sem lítur fyrst og fremst á mat sem sölu- eða neysluvöru. Með því að beina athyglinni að þeirri hversdagslegu athöfn að elda og borða dregur höfundur fram hvernig matargerð og máltíðir geta verið mikilvægur vettvangur merkingarsköpunar og félagslegra tengsla, og þar með lykilþáttur í róttækari umbreytingum í átt að lífvænlegri sambúð manns og náttúru.