Doktorsfyrirlestur - Méline Payet--Clerc

Doktorsefni:
Méline Payet--Clerc

Heiti ritgerðar:
Ný innsýn í aflfræði plínískra basaltgosa: Endurgerð á vettvangi og eðlisfræðileg líkanagerð gosstróksins í Veiðivötnum árið 1477 e. Kr. 

Andmælendur:
Dr. Lucia Gurioli, prófessor við Université Clermont Auvergne
Dr. Mark Woodhouse, yfirrannsakandi við University of Bristol
Dr. Sylvie Vergniolle, prófessor við University of Paris Cité Sonia Calvari, rannsóknaprófessor við National Institute of Geophysics and Volcanology
Dr. Andrea Di Muro, dósent við University of Claude Bernard Lyon 1

Leiðbeinandi:
Dr. Ármann Höskuldsson, rannsóknaprófessor við Jarðvísindastofnun, Háskóla Íslands.

Einnig í doktorsnefnd:
Dr. Þorvaldur Þórðarson, prófessor við Jarðvísindadeild Háskóla Íslands
Dr. Guillaume Carazzo, dósent við Institut de Physique du Globe de Paris, Université Paris Cité

Sameiginleg doktorsgráða:
Um er að ræða sameiginlega doktorsgráðu með University of Paris Cité. Doktorsvörnin fór fram í París í Frakklandi þann 23. júní síðastliðinn.

Ágrip:
Gosið árið 1477 e.Kr. í Veiðivatnakerfinu (V1477) átti sér stað á um 70 km langri, ósamfelldri sprungurein milli Torfajökuls og Bárðarbungu. Basaltgjóska gaus eftir um 20 km löngum hluta sprungunnar og dreifðist yfir meira en helming landsins (> 50,000 km2), auk þess að greinast í Skandinavíu. Heildarrúmmál gossins er metið um 10,8 ± 0.5 km3 (4,3 km3 DRE) og talið er að gosstrókurinn hafi náð allt að 30,7 ± 3 km að hæð. Hermun með Paris Plume Model gefur gosafköst upp á 2,6 ± 1,3 × 108 kg/s, sem samræmist plínískri til ofurplínískrar virkni (VEI 5-6). Slík strókahæð krefst rokgjarna efna yfir 2 wt%, sem er hærra en þekkt gildi fyrir Veiðivatnabasölt (<1 wt %). Talið er að grunnt stöðuvatn hafi aukið sprengivirkni vegna víxlverkunar kviku og vatns, og benda gögn um blöðrumyndun bergsins (71-84 %) til sundrunar kviku. Yfirborðsvatn kann að hafa takmarkast við (i) seinni slokknun gjóskunnar, sem endurspeglast í miklu magni fíngerðar ösku í setlögum sem eru sem næst og (ii) aukningu gufu í gosstróknum sem stuðlaði að aukinni stróka hæð. Gjóskulagið samanstendur af 32 gjóskufalls-einingum með einsleitri glersamsetningu (SiO2 = 49,99 ± 1,35 wt%) og grunnmassa fátækum af míkrólítum. Þrjú gossig eru greind: Stig I, lítil blöðrumyndun og einþátta kornastærðardreifing; Stig II, hámarks blöðrumyndun, fjölþátta dreifing og óstöðugleiki í gosrás með birtingu steinríkra eininga; og stig III, endurnýjaður og taktfastur óstöðugleiki í gosrás, sem snýr aftur til upphafsskilyrða. Í heild veitir V1477 mikilvæga innsýn í plínísk basaltgos og setur núverandi líkön slíkra gosa í nýtt samhengi.

Um doktorsefnið:
Méline fæddist á eldfjallaeyjunni Réunion árið 1999. Hún hafði viljað verða dýralæknir frá barnæsku, en því miður, eða kannski sem betur fer, var umsókn hennar hafnað. Hún hóf síðan tvöfalda BA-gráðu í líffræði og jarðfræði við Háskólann á Réunion árið 2017. Á öðru ári sínu ákvað hún að hætta í líffræði og eingöngu stunda jarðfræði eftir að prófessor í jarðeðlisfræði bauð henni að taka þátt í vettvangsrannsóknum á eldfjallinu Piton de la Fournaise í rigningarsudda og þoku. Hún stundaði Erasmus-nám við Háskóla Íslands vorið 2020 þar sem hún hitti Ármann og Þorvald. Haustið eftir hóf hún meistaranám í jarðfræði við Institut de Physique du Globe de Paris (IPGP) þar sem hún hitti leiðbeinanda sinn Guillaume Carazzo. Í apríl 2023 hóf hún doktorsnám undir handleiðslu Guillaume, Ármanns og Þorvalds.