SPARE styður foreldra á flótta og styrkir fjölskyldur í nýjum aðstæðum
Niðurstöður nýrrar rannsóknar benda til þess að foreldrafærniúrræðið SPARE geti reynst mikilvægur stuðningur fyrir fjölskyldur sem hafa flúið stríð og neyð. Rannsakendur við Háskóla Íslands, þær Margrét Sigmarsdóttir og Bergljót Gyða Guðmundsdóttir, prófessorar við Menntavísindasvið, hafa nýlega metið fýsileika þess að aðlaga úrræðið að þörfum úkraínskra foreldra á Íslandi og eru niðurstöðurnar jákvæðar.
SPARE, eða Strengthening Parenting Among Refugees in Europe, er evrópskt verkefni sem miðar að því að efla foreldrafærni meðal flóttafólks með gagnreyndum aðferðum. Verkefnið byggist á Parent Management Training – Oregon aðferðinni (PMTO), sem rannsóknir hafa sýnt að styrkir foreldrafærni og bætir líðan, hegðun og aðlögun barna. „Niðurstöður sýndu að foreldrarnir mættu vel, tóku ríkan þátt, voru ánægðir með úrræðið og þótti það gagnlegt við að koma sér fyrir í nýjum heimkynnum og aðlagast breyttum veruleika,“ segja Margrét og Bergljót Gyða.
Fyrsta úrræðið af þessu tagi fyrir úkraínskar fjölskyldur
Rannsóknin beindist að því að kanna hvort SPARE, aðlagað að aðstæðum, menningu og tungumáli úkraínskra fjölskyldna á Íslandi, væri raunhæfur og gagnlegur kostur. Samkvæmt rannsakendum er um að ræða fyrsta úrræðið hér á landi af þessum toga sem byggist á gagnreyndu PMTO-prógrammi en hefur jafnframt verið sérstaklega sniðið að þörfum úkraínskra foreldra og barna á flótta. SPARE hefur áður verið rannsakað meðal arabískumælandi flóttafjölskyldna á Íslandi, í Noregi, Hollandi og Danmörku. Þar hafa niðurstöður meðal annars bent til framfara í hegðun og aðlögun barna auk aukinnar foreldrafærni og bættrar líðanar foreldra.
Mikilvægt að meta fýsileika áður en ráðist er í stærri rannsóknir
Rannsakendur leggja áherslu á að fýsileikamat sé nauðsynlegt skref áður en farið er í umfangsmiklar rannsóknir á áhrifum og árangri úrræða. „Allt þetta þarf að liggja fyrir áður en ráðist er í stærri rannsóknir, til þess að auka gæði þeirra og áreiðanleika og réttmæti niðurstaðna,“ segir Margrét.
Í slíku mati er meðal annars skoðað hvort þátttakendur mæti reglulega, taki virkan þátt, geti nýtt sér þá færni sem kennd er og hvort merki sjáist um breytingar á líðan foreldra eða aðlögun barna. Jafnframt er talið lykilatriði að laga úrræðið að tungumáli, menningu og reynsluheimi þátttakenda. „Sömuleiðis skiptir máli að úrræðið sé lagað að aðstæðum hverju sinni og menningu, reynsluheimi og tungumáli foreldrahópsins,“ bætir Bergljót Gyða við.
Foreldrar nefna bætt samskipti og aukinn stuðning
Nú hafa nokkrir hópar arabískumælandi foreldra og einn hópur úkraínskumælandi foreldra tekið þátt í rannsóknum á SPARE. Reynslan hefur verið jákvæð og foreldrar lýsa bæði aukinni færni og betra heimilislífi. „Þau hafa talað um hversu hjálpleg færnin eða „verkfærin“ sem þau tileinkuðu sér hafi verið og að þau hafi haft jákvæð áhrif á heimilislífið og samskipti við börnin.“ Þátttakendur hafa einnig lagt áherslu á félagslegan ávinning verkefnisins og mikilvægi þess að hitta aðra foreldra í svipaðri stöðu. „Foreldrarnir hafa líka minnst á að það sé gott að hitta aðra foreldra í svipaðri stöðu og finna að þau séu ekki ein,“ segir Bergljót Gyða.
Mikilvægur stuðningur fyrir börn á flótta
Að sögn rannsakenda hafa fjölskyldur á flótta oft upplifað miklar hörmungar og áföll. Börn í þeirri stöðu séu sérstaklega viðkvæmur hópur og því mikilvægt að grípa inn í snemma með stuðningi sem rannsóknir sýni fram á að virki. „Fyrir börn á flótta er sérstaklega mikilvægt að fyrirbyggja áframhaldandi áföll og erfiðleika, en þau eru í áhættuhópi fyrir frekari erfiðleika bæði til skemmri og lengri tíma. Markmiðið er að tryggja að fjölskyldur fái aðgang að úrræðum sem styðja við öryggi, vellíðan og farsæla aðlögun í nýju samfélagi,“ segir Margrét.
Næsta skref er stærri samanburðarrannsókn
Rannsóknarteymið hyggst nú halda áfram að skoða áhrif SPARE með stærri samanburðarrannsókn. Þar verður árangur úrræðisins borinn saman við sjálfstýrða þjónustu á netinu og hóp foreldra sem bíður eftir þjónustu. „Mikilvægt og hagkvæmast er að geta veitt þjónustu sem hentar sérhverjum hópi sem allra best,“ segir Bergljót Gyða að lokum.
Nýlega var stofnuð rannsóknastofa um úrræði vegna aðlögunarerfiðleika barna á heimilum og í skólum og hér og hér má finna niðurstöður á fýsileika SPARE fyrir arabískumælandi foreldra á flótta. Í rannsóknastofunni er lögð áhersla á rannsóknir á og fræðslu um gagnreynd úrræði og prógrömm fyrir fjölskyldur og skóla. Rannsóknirnar eru unnar meðal annars í samstarfi við Keðjuna hjá Reykjavíkurborg og með stuðningi mennta- og barnamálaráðuneytisins.
