Samráð og framtíðarsýn eiga að einkenna íslenska leiðtogann
Hvað einkennir framúrskarandi leiðtoga? Eru sömu eiginleikar metnir að verðleikum um allan heim eða ráðast hugmyndir okkar um góða forystu að einhverju leyti af samfélaginu og menningunni sem við búum í?
Þessum spurningum er leitast við að svara í GLOBE, umfangsmestu alþjóðlegu samanburðarrannsókn sem gerð hefur verið á forystu og menningu í skipulagsheildum. Ísland tekur nú í fyrsta sinn þátt í verkefninu. Inga Minelgaité, Svala Guðmundsdóttir og Ingi Rúnar Eðvarðsson, prófessorar við Viðskiptafræðideild Háskóla Íslands, leiða íslenska hluta rannsóknarinnar fyrir hönd HÍ.
GLOBE (Global Leadership and Organizational Behavior Effectiveness) er alþjóðlegt rannsóknarverkefni um tengsl samfélagsmenningar, starfshátta skipulagsheilda og forystu. Með kerfisbundnum samanburði er rannsakað hvernig fólk í ólíkum samfélögum skilur árangursríka og framúrskarandi forystu og hvaða eiginleikar leiðtoga eru metnir að verðleikum í mismunandi menningarheimum.
Nýr áfangi GLOBE-rannsóknarinnar nær til 134 landa og samfélaga þar sem yfir 95% jarðarbúa búa og meira en 99% af vergri landsframleiðslu heimsins verður til. Alls tók 44.971 stjórnandi og sérfræðingur þátt og voru 118 útgáfur spurningakönnunar lagðar fyrir á 60 tungumálum.
Inga segir umfang rannsóknarinnar gera vísindafólki kleift að bera saman hugmyndir um framúrskarandi forystu í samfélögum um nær allan heim. Þannig sé hægt að greina bæði hvað hugmyndir fólks um góða leiðtoga eigi sameiginlegt og hvað mótist af menningu og samfélagslegum aðstæðum.
Átta þættir framúrskarandi forystu
Fyrstu niðurstöður þessa nýja áfanga GLOBE-rannsóknarinnar birtast í Journal of World Business. Þar er kynnt nýtt og endurskoðað líkan um framúrskarandi forystu sem byggist á gögnum frá öllum 134 samfélögunum.
Í líkaninu eru skilgreindar átta víddir forystu. Sex þeirra lýsa hegðun og eiginleikum sem leiðtogar ættu að þróa með sér en tvær lýsa hegðun sem þeir ættu að forðast eða takmarka. Niðurstöðurnar gera kleift að bera saman hvernig þessir þættir eru metnir í ólíkum samfélögum og eru þær meðal annars settar fram með tölulegum niðurstöðum og litakóðuðum heimskortum.
Að sögn Ingu byggist rannsóknin meðal annars á þeirri hugmynd að við höfum öll ákveðnar hugmyndir um það hvernig góður leiðtogi eigi að vera en þær verði ekki til í tómarúmi. Menning og samfélagslegt umhverfi hafi áhrif á það hvaða eiginleika við metum í fari leiðtoga og því geti verið mismunandi milli samfélaga hvað telst til framúrskarandi forystu.
Ísland efst 134 landa í þátttökumiðaðri forystu
Inga Minelgaité segir þátttökuna marka mikilvæg tímamót fyrir rannsóknir á íslensku samfélagi. Gögnin geri vísindafólki kleift að greina með mun skýrari hætti hvaða hugmyndir Íslendingar eigi sameiginlegar með öðrum samfélögum um góða forystu – og að hvaða leyti Ísland fari sínar eigin leiðir.
Með þátttöku Íslands í GLOBE-rannsókninni er t.d. í fyrsta sinn hægt að bera íslenskar hugmyndir um góða forystu saman við viðhorf fólks annars staðar á Norðurlöndum, í Evrópu og um allan heim. Niðurstöðurnar sýna að Ísland sker sig strax úr á tveimur mikilvægum sviðum.
Svala Guðmundsdóttir, prófessor við Viðskiptafræðideild Háskóla Íslands, segir íslensku niðurstöðurnar sérstaklega athyglisverðar þegar kemur að þátttökumiðaðri forystu. „Ísland fær þar einkunnina 6,28 og er efst allra 134 landanna sem tóku þátt í rannsókninni.“
Þetta bendir til þess að hér á landi séu gerðar sérstaklega ríkar kröfur um að leiðtogar hafi samráð, hvetji fólk til þátttöku og gæti gagnsæis við ákvarðanatöku.
Ísland sker sig einnig úr þegar kemur að stefnumiðaðri framtíðarsýn. Þar fær landið einkunnina 6,19, samanborið við 6,10 að meðaltali í rannsókninni, og er hæst Norðurlandanna. „Góður íslenskur leiðtogi á samkvæmt niðurstöðunum því ekki aðeins að leita samráðs heldur jafnframt að hafa skýra sýn á framtíðina og geta virkjað fólk til að vinna að henni,“ segir Svala.
Góð forysta fer ekki alltaf eftir sömu forskrift
Þá bendir Svala á að rannsóknin hafi jafnframt skýrt hagnýtt gildi. Niðurstöðurnar veiti mikilvægan þekkingargrunn fyrir íslenska stjórnendur og stjórnendaþjálfun, þar sem þær varpi ljósi á þær væntingar sem Íslendingar geri til leiðtoga og hvaða eiginleikar og stjórnunarhættir séu helst tengdir við góða og árangursríka forystu. Niðurstöðurnar geti þannig stuðlað að aukinni sjálfsþekkingu stjórnenda og nýst markvisst til að efla þá í starfi.
Að sögn Ingu verður skilningur á ólíkum væntingum til leiðtoga sífellt mikilvægari þegar fyrirtæki og stofnanir starfa í auknum mæli þvert á landamæri. Stjórnunarhættir sem virka vel í einu samfélagi þurfi ekki sjálfkrafa að hafa sömu áhrif í öðru og þekking á menningarlegum mun geti því hjálpað leiðtogum að laga sig betur að ólíkum aðstæðum.
„Aðkoma okkar að þessu einstaka verkefni varð til í gegnum virka aðild að Academy of Management, stærstu alþjóðlegu samtökunum á sviði stjórnunar- og leiðtogafræða,” segir Ingi Rúnar Eðvarðsson, prófessor við Viðskiptafræðideild. „Þetta er gott dæmi um hversu mikilvægt er að háskólakennarar hafi stuðning til að taka virkan þátt í alþjóðlegu fræðasamstarfi og sækja ráðstefnur.“
Fleiri vísindagreinar byggðar á þessum áfanga GLOBE-rannsóknarinnar eru fyrirhugaðar. Nýja líkaninu er ætlað að leggja grunn að umfangsmiklum samanburðarrannsóknum á forystu og með fyrstu greininni fylgja meðal annars upplýsingar um aðferðafræði og niðurstöður fyrir samfélögin 134.
