HÍ leitar að sléttbökum milli Íslands og Grænlands
Vísindafólk við Háskóla Íslands tekur í sumar þátt í alþjóðlegu rannsóknaverkefni þar sem beitt er nýjustu tækni til að fylgjast með sléttbökum og öðrum stórhvölum á hafsvæðinu milli Íslands og Grænlands. Markmið verkefnisins er að afla nýrrar þekkingar um útbreiðslu hvala á einu mikilvægasta fæðusvæði Norður-Atlantshafsins og styrkja þannig vernd einnar af sjaldgæfustu hvalategundum heims, sléttbaks.
Verkefnið hófst í júlí og lýkur í september. Það fer fram á Irmingerhafi, á hafsvæði undan Hvarfi á suðausturströnd Grænlands sem hvalveiðimenn kölluðu Cape Farewell Grounds.
Sjálfstýrður neðansjávarfarkostur sem nýttur er við rannsóknirnar. MYND/Stefan Leitner
Í rannsókninni er notaður sjálfstýrður neðansjávarfarkostur (Slocum-glider) búinn neðansjávarhljóðnema og mælitækjum sem skrá meðal annars hitastig, seltu og dýpi sjávar. Farkosturinn hlustar stöðugt eftir hljóðum frá stórhvölum og getur greint meðal annars sléttbak, langreyði, sandreyði, hnúfubak og steypireyð.
Sléttbakurinn á Norður-Atlantshafi (Eubalaena glacialis) er í bráðri útrýmingarhættu. Talið er að aðeins um 380 einstaklingar séu eftir af stofninum, þar af um 70 kvendýr sem geta alið kálfa. Á síðustu fimmtán árum hefur útbreiðsla tegundarinnar breyst verulega og því er að mati vísindamanna mikilvægt að rannsaka bæði söguleg búsvæði hennar og ný svæði þar sem hún gæti haldið sig.
Marianne Helene Rasmussen. MYND/Jón Örn Guðbjartsson
„Með því að kortleggja hvar sléttbakur og önnur stórhveli halda sig í dag fáum við mikilvægar upplýsingar sem nýtast við verndun tegundanna og geta jafnframt stutt ákvarðanatöku um siglingaleiðir, fiskveiðar og aðra starfsemi á hafinu,“ segir Marianne Helene Rasmussen, forstöðumaður Rannsóknaseturs Háskóla Íslands á Húsavík og einn af verkefnisstjórum rannsóknarinnar.
Sléttbakur var áður algengur við Ísland en var veiddur með því lagi að hann hvarf nær alveg úr Norður-Atlantshafi. Nú er sléttbakur eitt fágætasta stórhveli jarðar og hægfara æxlun hans gerir stofninum erfitt fyrir að ná sér eftir aldir hvalveiða. MYND/Shutterstock
Eitt fágætasta stórhveli jarðar
Sléttbakur er stór og kraftmikill skíðishvalur sem þekkist á því að hann hefur enga bakugga og ber ljós hrúðurmynstur á höfðinu sem er einstakt fyrir hvern einstakling. Höfuðið er um fjórðungur af líkamslengd hans og í kjaftinum eru allt að þriggja metra löng skíði sem sía örsmá svifdýr úr sjónum. Hann var áður algengur við Ísland en var veiddur með því lagi að hann hvarf nær alveg úr Norður-Atlantshafi. Nú er sléttbakur eitt fágætasta stórhveli jarðar og hægfara æxlun hans gerir stofninum erfitt fyrir að ná sér eftir aldir hvalveiða.
Verkefnið er alþjóðlegt samstarf rannsóknastofnana í Bandaríkjunum, Kanada, Noregi og á Íslandi. Fyrir hönd Háskóla Íslands leiða verkefnið Marianne Helene Rasmussen frá Rannsóknasetri Háskóla Íslands á Húsavík, Edda Elísabet Magnúsdóttir, lektor við Menntavísindasvið, og Joe Roman, prófessor við University of Vermont og Háskóla Íslands.
Auk Háskóla Íslands koma að verkefninu meðal annars vísindamenn frá NOAA Northeast Fisheries Science Center, Ocean Tracking Network við Dalhousie University, University of New Brunswick, Oregon State University og Woods Hole Oceanographic Institution.
Verkefnið nýtur stuðnings meðal annars frá International Fund for Animal Welfare (IFAW), National Marine Sanctuary Foundation og Canada Foundation for Innovation.
